Informacje podstawowe

Opieka nad dziećmi w wieku do 3 lat

Zgodnie z ustawą z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (z późn zm.) pracą żłobka kieruje dyrektor, a pracą klubu dziecięcego – osoba kierująca klubem dziecięcym. 

Przepisy ustawy nie określają szczegółowo ich zadań poza tym, że dyrektor żłobka lub osoba kierująca klubem dziecięcym nadaje instytucji regulamin organizacyjny i odpowiada za jego realizację. Oznacza to, że zakres ich obowiązków obejmuje wszelkie sprawy związane ze sprawną i zgodną z przepisami realizacją następujących ustawowych zadań żłobka lub klubu dziecięcego:

• zapewnienie dziecku opieki w warunkach bytowych zbliżonych do warunków domowych;

• zagwarantowanie dziecku właściwej opieki pielęgnacyjnej oraz edukacyjnej, przez prowadzenie zajęć zabawowych z elementami edukacji, z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb dziecka;

• prowadzenie zajęć opiekuńczo-wychowawczych i edukacyjnych, uwzględniających rozwój psychomotoryczny dziecka i odpowiednich do wieku dziecka.

Zgodnie z ustawą szczegółowe obowiązki i kompetencje dyrektora lub osoby kierującej są określone w statucie instytucji, nadawanym przez podmiot, który ją utworzył i prowadzi, oraz regulaminie organizacyjnym, nadawanym przez dyrektora żłobka lub osobę kierującą klubem dziecięcym, lub innych regulacjach wewnętrznych. (Zgodnie z przepisami podmiotem tworzącym i prowadzącym żłobek lub klub dziecięcy może być jednostka samorządu terytorialnego, instytucja publiczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej lub osoba fizyczna.)

Wychowanie przedszkolne i edukacja szkolna

Zgodnie z ustawą z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (z późn. zm.) przedszkolem (lub inną formą wychowania przedszkolnego), szkołą lub placówką w sektorze publicznym systemu oświaty kieruje dyrektor jako jego/jej jedyny organ jednoosobowy. Dyrektor współpracuje z organami kolegialnymi: radą pedagogiczną (w której skład wchodzą wszyscy nauczyciele i dyrektor), radą przedszkola, szkoły lub placówki (składającą się z przedstawicieli nauczycieli, rodziców i uczniów) i radą rodziców (składającą się z rodziców wszystkich uczniów) (jeśli te organy zostały utworzone) oraz samorządem uczniowskim (w szkołach). (Zob. też rozdział 1.7 „Zarządzanie i kierowanie oświatą na szczeblu lokalnym i/lub instytucjonalnym”).

W przedszkolach, szkołach i placówkach publicznych, które spełniają następujące warunki, tworzy się także stanowisko wicedyrektora:

• przedszkole posiada co najmniej 6 oddziałów lub oddziały są zlokalizowane w różnych miejscach, lub co najmniej 2 oddziały pracują dłużej niż 10 godzin dziennie;

• szkoła lub placówka posiada co najmniej 12 oddziałów.

Za zgodą organu prowadzącego można utworzyć stanowisko wicedyrektora w przedszkolach, szkołach i placówkach, które nie spełniają tego wymogu, a także dodatkowe stanowiska wicedyrektorów oraz inne stanowiska kierownicze. 

W sektorze niepublicznym organy i stanowiska kierownicze, włącznie z dyrektorem, oraz zakres ich uprawnień i zadań są określone w statucie przedszkola, szkoły lub placówki.

Obowiązki i kompetencje dyrektora szkoły

Zgodnie z ustawą Prawo oświatowe dyrektor przedszkola, szkoły lub placówki publicznej realizuje następujące zadania:

• kieruje działalnością przedszkola, szkoły lub placówki i reprezentuje ją na zewnątrz;

• sprawuje nadzór pedagogiczny (jeżeli dyrektorem jest osoba nie będąca nauczycielem, nadzór pedagogiczny sprawuje nauczyciel zajmujący stanowisko kierownicze);

• sprawuje opiekę nad uczniami oraz stwarza warunki harmonijnego rozwoju psychofizycznego poprzez aktywne działania prozdrowotne;

• realizuje uchwały rady przedszkola, szkoły lub placówki oraz rady pedagogicznej, podjęte w ramach ich kompetencji stanowiących;

• dysponuje środkami określonymi w planie finansowym, zaopiniowanym przez radę przedszkola, szkoły lub placówki, i ponosi odpowiedzialność za ich prawidłowe wykorzystanie;

• wykonuje zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom i nauczycielom w czasie zajęć organizowanych przez przedszkole, szkołę lub placówkę;

• odpowiada za realizację zaleceń wynikających z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego ucznia;

• współpracuje z pielęgniarką albo higienistką szkolną, lekarzem i lekarzem dentystą, sprawującymi profilaktyczną opiekę zdrowotną nad dziećmi i młodzieżą;

a także: 

• współdziała z uczelniami w organizacji praktyk pedagogicznych dla studentów;

• stwarza warunki do działania w przedszkolu, szkole lub placówce: wolontariuszy, stowarzyszeń i innych organizacji, w szczególności harcerskich, których celem statutowym jest działalność wychowawcza lub rozszerzanie i wzbogacanie form działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej przedszkola, szkoły lub placówki;

• wdraża odpowiednie środki techniczne i organizacyjne zapewniające zgodność przetwarzania danych osobowych przez przedszkole, szkołę lub placówkę z przepisami o ochronie danych osobowych;

• wykonuje inne zadania wynikające z przepisów szczególnych.

Poniżej przedstawiono najważniejsze zadania dyrektora w kilku obszarach.

Oprócz podstawowych zadań kierownika zakładu pracy (np. zatrudnianie i zwalnianie pracowników, przyznawanie urlopów i nagród) dyrektor m.in.:

• powołuje na stanowisko wicedyrektora i inne stanowiska kierownicze oraz odwołuje z tych stanowisk, po zasięgnięciu opinii organu prowadzącego, rady przedszkola, szkoły lub placówki oraz rady pedagogicznej.

• dokonuje oceny pracy nauczycieli (zob. rozdział 10.1 „Zapewnianie jakości we wczesnej edukacji opiece oraz edukacji szkolnej”). 

W zakresie organizacji pracy przedszkola, szkoły lub placówki, dyrektor m.in.:

• ustala szkolny plan nauczania;

• dopuszcza do użytku, po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej, zaproponowany przez nauczyciela lub zespół nauczycieli program wychowania przedszkolnego lub program nauczania oraz odpowiada za uwzględnienie w nim podstawy programowej;

• odpowiada za właściwą organizację i przebieg zdawanych przez uczniów egzaminów zewnętrznych. 

W zakresie awansu zawodowego nauczycieli, dyrektor m.in:  

• opracowuje plan doskonalenia zawodowego nauczycieli; 

• przydziela mentora nauczycielowi początkującemu na okres przygotowania do zawodu, zapewnia mu odpowiednie warunki do odbycia przygotowania do zawodu oraz ocenia zajęcia prowadzone przez nauczyciela początkującego wraz z innymi członkami powołanej w tym celu komisji (zob. informacje o przygotowaniu do zawodu w rozdziale 8.2 „Warunki pacy nauczycieli wczesnej edukacji i opieki oraz edukacji szkolnej”).

• wchodzi w skład komisji kwalifikacyjnych lub egzaminacyjnych dla nauczycieli ubiegających się o awans na jeden z dwóch stopni awansu zawodowego nauczycieli (informacje o awansie w rozdziale 8.2).

W zakresie nadzoru pedagogicznego (zob. również rozdział 10.1 „Zapewnianie jakości we wczesnej edukacji opiece oraz edukacji szkolnej”) dyrektor, który jest nauczycielem (a w innym przypadku nauczyciel zajmujący inne stanowisko kierownicze):

• opracowuje na każdy rok szkolny plan nadzoru pedagogicznego, który przedstawia radzie pedagogicznej;

• przeprowadza kontrole wewnętrzne i współdziała z organem zewnętrznego nadzoru pedagogicznego (tj. kuratorem oświaty w przypadku większości przedszkoli, szkół i placówek systemu oświaty), który m.in. przeprowadza kontrole zewnętrzne (zob. rozdział 9.2 ‘Kadra monitorująca jakość kształcenia we wczesnej edukacji opiece oraz edukacji szkolnej’ i rozdział 10.1.);

• wspomaga nauczycieli w realizacji ich zadań, w szczególności poprzez planowanie i prowadzenie takich działań rozwojowych jak szkolenia i narady;

W zakresie pomocy psychologiczno-pedagogicznej, dyrektor m.in.:  

• inicjuje, organizuje i koordynuje pomoc psychologiczno-pedagogiczną dla uczniów we współpracy z rodzicami ucznia oraz właściwymi instytucjami i organizacjami.

Wymagania do objęcia stanowiska dyrektora szkoły

Opieka  nad dziećmi w wieku do 3 lat

Wymagania kwalifikacyjne dla dyrektora żłobka i osoby kierującej klubem dziecięcym są określone w ustawie z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (z późn zm.).

Dyrektorem żłobka może być osoba, która posiada:

• wykształcenie wyższe (co najmniej na poziomie ISCED 6) i co najmniej 3-letnie doświadczenie w pracy z dziećmi lub

• co najmniej wykształcenie średnie lub średnie branżowe (co najmniej na poziomie ISCED 3) oraz 5-letnie doświadczenie w pracy z dziećmi.

Osoba kierująca klubem dziecięcym posiada kwalifikacje wymagane od dyrektora żłobka lub kwalifikacje opiekuna w żłobku lub klubie dziecięcym (zob. „Kwalifikacje, ocena, świadectwa” w rozdziale 8.1 „Kształcenie nauczycieli wczesnej edukacji i opieki oraz edukacji szkolnej”). 

Ponadto, podobnie jak inni pracownicy, dyrektor żłobka i osoba kierująca klubem dziecięcym musi spełniać następujące dodatkowe wymogi formalno-prawne:

• daje rękojmię należytego sprawowania opieki nad dziećmi;

• nie jest i nie była pozbawiona władzy rodzicielskiej oraz władza rodzicielska nie została jej zawieszona ani ograniczona;

• wypełnia obowiązek alimentacyjny, jeżeli taki obowiązek został nałożony na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd;

• nie figuruje w bazie danych Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym i nie została skazana prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne.

Wychowanie  przedszkolne i edukacja szkolna

Warunki objęcia stanowiska dyrektora przedszkola, szkoły lub placówki publicznej są określone w przepisach (Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać osoba zajmująca stanowisko dyrektora oraz inne stanowisko kierownicze w publicznym przedszkolu, publicznej szkole podstawowej, publicznej szkole ponadpodstawowej oraz publicznej placówce, z późn. zm.). 

Przepisy nie odnoszą się do stanowiska dyrektora w przedszkolach, szkołach i placówkach niepublicznych. Wymagania kwalifikacyjne określa organ prowadzący przedszkole, szkołę lub placówkę w regulacjach wewnętrznych. Mogą one być identyczne z wymogami dla dyrektorów w sektorze publicznym.

Wymagania dotyczące stanowiska dyrektora w sektorze publicznym

Stanowisko dyrektora może zajmować zarówno osoba będąca nauczycielem, jak i osoba niebędąca nauczycielem (tzw. dyrektor-menedżer). Zdecydowaną większość stanowią dyrektorzy będący nauczycielami.

Stanowisko dyrektora w przedszkolu, szkole lub placówce na wszystkich poziomach systemu oświaty może zajmować nauczyciel mianowany lub dyplomowany (tj. posiadający jeden z dwóch stopni awansu zawodowego, poza honorowym tytułem profesora oświaty; zob. rozdział 9.2 „Warunki pracy nauczycieli”), który spełnia łącznie następujące warunki:

• posiada wykształcenie wyższe i tytuł zawodowy magistra, magistra inżyniera lub tytuł równorzędny (poziom ISCED 7) oraz przygotowanie pedagogiczne i kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w danym przedszkolu, szkole lub placówce;

• ukończył studia pierwszego stopnia, studia drugiego stopnia, jednolite studia magisterskie lub studia podyplomowe z zakresu zarządzania albo kurs kwalifikacyjny z zakresu zarządzania oświatą, prowadzony zgodnie z przepisami w sprawie placówek doskonalenia nauczycieli;

• posiada co najmniej 5-letni staż pracy pedagogicznej na stanowisku nauczyciela lub 5-letni staż pracy dydaktycznej na stanowisku nauczyciela akademickiego;

• uzyskał co najmniej bardzo dobrą ocenę pracy w okresie ostatnich 5 lat pracy (w przypadku nauczyciela oświaty) lub pozytywną ocenę pracy w okresie ostatnich 4 lat pracy w uczelni (w przypadku nauczyciela akademickiego); 

• spełnia warunki zdrowotne niezbędne do wykonywania pracy na stanowisku kierowniczym;

• ma pełną zdolność do czynności prawnych i korzysta z pełni praw publicznych;

• nie był prawomocnie karany karą dyscyplinarną przewidzianą w odpowiednich przepisach oraz nie toczy się przeciwko niemu postępowanie dyscyplinarne;

• nie był skazany prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe;

• nie toczy się przeciwko niemu postępowanie o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego;

• nie był karany zakazem pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi;

• w przypadku cudzoziemca – posiada znajomość języka polskiego poświadczoną zgodnie z odpowiednimi przepisami, ukończył studia pierwszego stopnia, studia drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie na kierunku filologia polska lub jest tłumaczem przysięgłym języka polskiego.

Przepisy zezwalają również na to, by stanowisko dyrektora w przedszkolach i szkołach podstawowych, z wyjątkiem specjalnych, zajmował nauczyciel mianowany lub dyplomowany, który nie posiada tytułu magistra, ale posiada wykształcenie wyższe i tytuł licencjata, inżyniera lub tytuł równorzędny (poziom ISCED 6) oraz przygotowanie pedagogiczne i kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w danym rodzaju przedszkola lub szkoły (zob. też kwalifikacje wymagane od nauczycieli w rozdziale 8.2. „Warunki pracy nauczycieli”). Pozostałe wymogi są identyczne jak w przypadku nauczycieli z wykształceniem magisterskim.

Stanowisko dyrektora w przedszkolu, szkole lub placówce publicznej może także zajmować osoba niebędąca nauczycielem, która spełnia łącznie następujące warunki:

• posiada obywatelstwo polskie, ale wymóg ten nie dotyczy obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) — stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym oraz Konfederacji Szwajcarskiej;

• posiada wykształcenie wyższe i tytuł zawodowy magistra, magistra inżyniera lub tytuł równorzędny (ISCED 7);

• posiada co najmniej 5-letni staż pracy, w tym co najmniej 2-letni staż pracy na stanowisku kierowniczym;

• nie toczy się przeciw niej postępowanie o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub postępowanie dyscyplinarne;

• spełnia wymagania określone wyżej dla nauczycieli-dyrektorów, które dotyczą ukończenia studiów w zakresie zarzadzania lub kursu kwalifikacyjnego w zakresie zarządzania oświatą, warunków zdrowotnych, zdolności do czynności prawnych i praw publicznych, niekaralności, braku zakazu pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi oraz – w przypadku cudzoziemca – znajomości języka polskiego. 

Wspomniane w wymaganiach kursy kwalifikacyjne w zakresie zarządzania oświatą zwykle trwają 210-220 godzin i obejmują prawo oświatowe, zarzadzanie zasobami ludzkimi w edukacji, finanse oświatowe, planowanie strategiczne i pedagogikę zarządzania oraz praktyki kierownicze. 

Warunki pracy

Opieka nad  dziećmi w wieku do 3 lat

Przepisy ogólnokrajowe dotyczące systemu opieki nie określają procedury rekrutacji ani warunków zatrudnienia dyrektora żłobka lub osoby kierującej klubem dziecięcym. Kwestie te są regulowane przez podmiot prowadzący daną instytucję opieki zgodnie z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa pracy i / lub szczegółowymi przepisami, które obowiązują podmiot prowadzący daną instytucję (np. jednostkę samorządu terytorialnego). 

Zgodnie z ustawą z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (z późn. zm.) dyrektora żłobka lub osobę kierującą klubem dziecięcym, który jest prowadzony przez jednostkę samorządu terytorialnego (JST), powołuje się w drodze otwartego konkursu i zatrudnia się na podstawie umowy o pracę na czas określony lub nieokreślony. 

Zgodnie z powszechnie obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r., Kodeks pracy czas pracy w pełnym wymiarze dyrektora żłobka lub osoby kierującej klubem dziecięcym wynosi 8 godzin dziennie i średnio 40 godzin tygodniowo. Jeżeli wymagają tego potrzeby danej placówki, mogą oni być zobowiązani do pracy w godzinach nadliczbowych, również w porze nocnej, niedziele i święta. Za pracę w godzinach nadliczbowych przysługuje dodatkowe wynagrodzenie. 

W przypadku instytucji prowadzonych przez JST rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 25 października 2021 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych (z późn. zm.) określa minimalne miesięczne wynagrodzenie zasadnicze dyrektora żłobka i osoby kierującej klubem dziecięcym w wysokości 5,670 zł. JST prowadząca daną instytucję opieki określa wynagrodzenie maksymalne wraz z przysługującymi dodatkami (np. dodatkiem za wysługę lat i dodatkiem funkcyjnym) i innymi świadczeniami (np. nagrodami jubileuszowymi). 

Informacje dotyczące oceny pracy dyrektora żłobka i osoby kierującej klubem dziecięcym przedstawiono w rozdziale 10.1 „Zapewnianie jakości we wczesnej edukacji i opiece oraz edukacji szkolnej”.

Przepisy dotyczące opieki nad dziećmi nie odnoszą się do kwestii doskonalenia zawodowego dyrektora żłobka lub osoby kierującej klubem dziecięcym. Zgodnie z ustawą o pracownikach samorządowych dyrektorzy żłobków i osoby kierujące klubami dziecięcymi, które są prowadzone przez JST, są zobowiązani do stałego podnoszenia umiejętności i kwalifikacji zawodowych. Organ prowadzący daną instytucję przyjmuje szczegółowe rozwiązania w tym zakresie. 

Przepisy dotyczące opieki nad dziećmi nie określają też specjalnych uprawnień emerytalnych dla dyrektorów żłobków lub osób kierujących klubami dziecięcymi. Zgodnie z powszechnie obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (z późn. zm.) mogą oni przejść na emeryturę na takich samych zasadach jak inne grupy pracowników, tj. w wieku co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn.

Wychowanie  przedszkolne i edukacja szkolna

Rekrutacja

Kwestie dotyczące rekrutacji dyrektora przedszkola, szkoły lub placówki publicznej reguluje ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (z późn. zm.), a w bardziej szczegółowym zakresie Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie regulaminu konkursu na stanowisko dyrektora publicznego przedszkola, publicznej szkoły podstawowej, publicznej szkoły ponadpodstawowej lub publicznej placówki oraz trybu pracy komisji konkursowej (z późn. zm.). 

Dyrektora przedszkola, szkoły lub placówki publicznej powołuje organ prowadzący przedszkole, szkołę lub placówkę na podstawie aktu administracyjnego. W większości przypadków organem prowadzącym jest jednostka samorządu terytorialnego (zob. też rozdziały 1.6 „Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu krajowym i/lub regionalnym” oraz 1.7 „Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu lokalnym i/lub instytucjonalnym”). W przypadku powoływania na stanowisko dyrektora osoby, która nie jest nauczycielem, organ prowadzący jest dodatkowo zobowiązany do zasięgnięcia opinii organu sprawującego zewnętrzny nadzór pedagogiczny, którym w większości przypadków jest kurator oświaty.

Kandydata wyłania się w drodze otwartego konkursu, ogłaszanego przez organ prowadzący. Wymóg przeprowadzania konkursu nie dotyczy przedszkoli, szkół i placówek publicznych prowadzonych przez osoby fizyczne lub osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego.

Organ prowadzący tworzy komisję konkursową, która składa się z przedstawicieli:

• organu prowadzącego (3 osoby);

• organu sprawującego nadzór pedagogiczny (kuratora oświaty) (3 osoby);

• rady pedagogicznej (2 osoby);

• rady rodziców (2 osoby);

• zakładowych organizacji związkowych (po jednej osobie).

Łączna liczba przedstawicieli organu prowadzącego i organu sprawującego nadzór pedagogiczny nie może być mniejsza niż liczba pozostałych przedstawicieli, chodzi bowiem o to, aby większość w komisji miały organy odpowiedzialne za jakość pracy szkoły.

Komisja przeprowadza rozmowę z każdym kandydatem spełniającym kryteria formalne, podczas której ocenia się przede wszystkim przedstawioną przez niego koncepcję funkcjonowania i rozwoju przedszkola, szkoły lub placówki. Jeżeli w postępowaniu konkursowym nie stwierdzono nieprawidłowości, organ prowadzący zatwierdza konkurs i wyłonionego kandydata.

Jeżeli do konkursu nie zgłosi się żaden kandydat lub kandydat nie zostanie wyłoniony w wyniku konkursu, organ prowadzący powierza stanowisko dyrektora kandydatowi ustalonemu w porozumieniu z organem nadzoru pedagogicznego, po zasięgnięciu opinii rady przedszkola, szkoły lub placówki oraz rady pedagogicznej.

Zgodnie z przepisami stanowisko dyrektora w sektorze publicznym powierza się na 5 lat szkolnych, ale w uzasadnionych przypadkach dyrektora można powołać na krótszy okres – co najmniej jeden rok szkolny.

Dyrektorzy przedszkoli, szkół i placówek niepublicznych nie muszą być powoływani w drodze konkursu, a kwestie rekrutacji są uregulowane w przepisach wewnętrznych.

Odwołania

Dyrektor przedszkola, szkoły lub placówki publicznej może zostać odwołany przez organ prowadzący w przypadku:

• złożenia rezygnacji (za 3-miesięcznym wypowiedzeniem);

• ustalenia negatywnej oceny pracy dyrektora (zob. informacje o ocenie pracy dyrektora w rozdziale 10.1  „Zapewnianie jakości we wczesnej opiece i edukacji oraz edukacji szkolnej)lub negatywnej oceny wykonywania przez niego zadań finansowo-administracyjnych (bez wypowiedzenia):

• złożenia przez organ nadzoru pedagogicznego wniosku o odwołanie, jeśli dyrektor nie usunął w terminie wyznaczonym przez organ nadzoru uchybień stwierdzonych w trakcie kontroli (zob. rozdział 10.1). 

W przypadku nauczyciela zajmującego stanowisko dyrektora wniosek o odwołanie może też złożyć rada pedagogiczna przedszkola, szkoły lub placówki. Organ prowadzący rozpatruje wniosek i podejmuje decyzję w tej sprawie.

W sektorze niepublicznym warunki odwoływania dyrektorów są określone w wewnętrznych regulacjach przedszkoli, szkół i placówek.

Czas pracy i urlop wypoczynkowy

W sektorze publicznym czas pracy dyrektora-nauczyciela jest uregulowany w ustawie z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (z późn. zm.) i zależy od wymiaru prowadzonych zajęć. W przypadku dyrektora, który nie jest nauczycielem, wymiar czasu pracy określają przepisy ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (z późn. zm.) (jeśli organem prowadzącym jest jednostka samorządu terytorialnego, co dotyczy większości przedszkoli, szkół lub placówek) i/lub powszechnie obowiązujące przepisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r., Kodeks pracy (z późn. zm.). 

Czas pracy nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze godzin nie może przekraczać 40 godzin tygodniowo. Dyrektorowi, który jest nauczycielem, obniża się określony w przepisach tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć w zależności od wielkości szkoły (liczby klas) i typu szkoły oraz warunków pracy lub zwalnia się go z obowiązku prowadzenia zajęć. 

W przypadku dyrektora, który nie jest nauczycielem, czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin w 5-dniowym tygodniu pracy. Jednak osoby zajmujące stanowiska kierownicze są w razie konieczności zobowiązane do pracy bez dodatkowego wynagrodzenia poza normalnymi godzinami pracy. 

Dyrektorowi, który jest nauczycielem (a także nauczycielowi, który przez okres co najmniej 10 miesięcy pełni obowiązki kierownicze w zastępstwie nauczyciela, któremu powierzono stanowisko kierownicze), przysługuje urlop wypoczynkowy w wymiarze 35 dni roboczych w czasie ustalonym w planie urlopów.

Zgodnie z Kodeksem pracy dyrektorzy niebędący nauczycielami, podobnie jak inni pracownicy, mają prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze 20 dni, jeśli są zatrudnieni krócej niż 10 lat, lub 26 dni, jeśli są zatrudnieni co najmniej 10 lat. W przypadku dyrektorów przedszkoli, szkół i placówek prowadzonych przez jednostkę samorządu terytorialnego szczegółowe rozwiązania są określone w warunkach powołania lub umowie o pracę z dyrektorem.  

W sektorze niepublicznym przepisy Kodeksu pracy mają zastosowanie zarówno do dyrektorów, którzy są nauczycielami, jak i tych, którzy nie są nauczycielami. W praktyce większość przedszkoli, szkół i placówek niepublicznych stosuje rozwiązania zbliżone do obowiązujących w sektorze publicznym.

Wynagrodzenia

Podobnie jak w przypadku czasu pracy, kwestia wynagrodzeń dla dyrektorów przedszkoli, szkół i placówek publicznych jest uregulowana odmiennie w zależności od tego, czy są oni lub nie są nauczycielami.

Wynagrodzenia dyrektorów, którzy są nauczycielami, ustala się zgodnie z przepisami dotyczącymi nauczycieli (ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, z późn. zm.; rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy, z późn. zm.).  

Na pensję dyrektora składa się wynagrodzenie zasadnicze i dodatki, m.in. dodatek funkcyjny i dodatek za wysługę lat, oraz ewentualnie wynagrodzenie za godziny nadliczbowe i doraźne zastępstwa, nagrody oraz inne świadczenia. 

Minimalne stawki wynagrodzenia zasadniczego, uwzględniające stopnie awansu zawodowego nauczyciela (zob. informacje o awansie w rozdziale 8.2 „Warunki pracy nauczycieli wczesnej edukacji i opieki oraz edukacji szkolnej”), poziom wykształcenia i wymiar zajęć, są corocznie określane w rozporządzeniu ministra, a konkretną stawkę dyrektor negocjuje z organem prowadzącym dane przedszkole, szkołę lub placówkę.

Wynagrodzenia dyrektorów, którzy nie są nauczycielami, są na ogół ustalane zgodnie z przepisami dotyczącymi pracowników samorządowych, ponieważ dyrektorów zatrudnia organ prowadzący, którym dla zdecydowanej większości przedszkoli, szkół i placówek publicznych jest jednostka samorządu terytorialnego. Na wynagrodzenie dyrektora składa się wynagrodzenie zasadnicze, dodatek funkcyjny, dodatek za staż pracy oraz ewentualnie dodatek specjalny z tytułu okresowego zwiększenia obowiązków lub określonych warunków pracy.

W roku szkolnym 2022/2023 roczne wynagrodzenia statutowe brutto dyrektorów (wykwalifikowanych dyrektorów zatrudnionych na pełnym etacie w przedszkolach i szkołach publicznych) wynosiły:

Źródło: Komisja Europejska / Eurydice, narzędzie interaktywne: Teachers’ and School Heads’ Salaries and Allowances in Europe (dostęp: 05.06.2025).   

W sektorze niepublicznym wysokość wynagrodzeń dyrektorów, niezależnie od tego, czy są lub nie są nauczycielami, ustala pracodawca (organ prowadzący przedszkole, szkołę lub placówkę) zgodnie z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa pracy. 

Przepisy ogólnokrajowe (ustawa z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych, z późn. zm.) określają jedynie limit rocznego wynagrodzenia dyrektora, które może być finansowane z dotacji samorządowej. Limit ten wynosi 150% 12-krotnego średniego wynagrodzenia nauczyciela dyplomowanego (tj. posiadającego drugi i najwyższy stopień awansu zawodowego), ustalonego zgodnie z przepisami Karty Nauczyciela. Wynagrodzenie dyrektora może być wyższe, jeżeli pozostała część jest finansowana z innych źródeł niż dotacja samorządowa.

Awans zawodowy

Dyrektorzy, którzy są nauczycielami mianowanymi (tj. posiadają pierwszy z dwóch stopni awansu zawodowego), mogą uzyskać awans na stopień nauczyciela dyplomowanego zgodnie z zasadami dotyczącymi pozostałych nauczycieli (zob. informacje o awansie w rozdziale 8.2 „Warunki pracy nauczycieli wczesnej edukacji i opieki oraz edukacji szkolnej”). Mogą oni także ubiegać się o pracę w kuratorium oświaty, na stanowiskach związanych z nadzorem pedagogicznym nad przedszkolami, szkołami i placówkami systemu oświaty – zob. rozdział 9.2 ‘Kadra monitorująca jakość kształcenia we wczesnej opiece i edukacji oraz edukacji szkolnej’.

Uprawnienia emerytalne

Dyrektorzy przedszkoli, szkół i placówek publicznych i niepublicznych, którzy są nauczycielami, mogą przejść na emeryturę na takich samych zasadach jak inne grupy pracowników, tj. w wieku co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn (Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z późn. zm.).

Niezależnie od tego dyrektorzy-nauczyciele w sektorze publicznym i dyrektorzy-nauczyciele zatrudnieni w sektorze niepublicznym w wymiarze co najmniej ½ etatu mają takie same specjalne uprawnienia jak pozostali nauczyciele – mogą przejść na wcześniejszą emeryturę bez względu na wiek po przepracowaniu 30 lat, w tym 20 lat w warunkach o szczególnym charakterze w szkolnictwie (zob. szczegółowe informacje w rozdziale 8.2. „Warunki pracy nauczycieli wczesnej edukacji i opieki oraz edukacji szkolnej”).

W sektorze publicznym i niepublicznym dyrektorzy, którzy nie są nauczycielami, podlegają powszechnie obowiązującym przepisom emerytalnym i mogą oni przejść na emeryturę na takich samych warunkach jak pozostałe grupy pracowników – zob. wyżej.

Doskonalenie zawodowe

Dyrektorzy-nauczyciele są zobowiązani do doskonalenia zawodowego zgodnie z potrzebami szkoły, w zakresie przewidzianym w przepisach dotyczących nauczycieli (zob. rozdział 8.3  „Doskonalenie zawodowe wczesnej edukacji i opieki oraz edukacji szkolnej”). Również dyrektorzy niebędący nauczycielami, którzy pracują w przedszkolach, szkołach i placówkach prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego, są zobowiązani do stałego podnoszenia umiejętności i kwalifikacji zawodowych (ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych, z późn. zm.). 

Przepisy nie określają szczegółowo obowiązków dyrektora w zakresie rozwoju zawodowego, ale jednym z obowiązkowych kryteriów oceny jego pracy jest doskonalenie umiejętności kierowniczych (zob. Ocena pracy dyrektora przedszkola lub szkoły w rozdziale 10.1 „Zapewnianie jakości kształcenia we wczesnej edukacji i opiece oraz edukacji szkolnej”).

Szkolenia i inne formy doskonalenia zawodowego dla dyrektorów organizują placówki doskonalenia zawodowego nauczycieli i placówki kształcenia ustawicznego, uczelnie oraz inne instytucje edukacyjne i szkoleniowe.