Ponadpodstawowe kształcenie zawodowe w Polsce łączy naukę przedmiotów ogólnokształcących z zawodowymi i praktykami. Jego absolwenci zdobywają kwalifikacje zawodowe, oraz po zdaniu egzaminu maturalnego - prawo do podjęcia nauki na studiach wyższych.

Wśród zajęć zawodowych realizowanych na III etapie kształcenia wyróżnia się:

• przedmioty zawodowe teoretyczne (np. podstawy mechaniki, elektroniki, rachunkowości – w zależności od zawodu),
• przedmioty zawodowe praktyczne,
• 4-tygodniowe praktyki zawodowe (w przypadku technikum-zazwyczaj w klasie III lub IV).

Programy nauczania, przedmioty, liczba godzin

W technikach pięcioletnich oraz w szkołach branżowych I i II stopnia, ramowe plany nauczania są regulowane rozporządzeniem Ministra Edukacji z dnia 20 maja 2024 r. w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół (z późn. zm.).

Ramowy plan nauczania dla pięcioletniego technikum 

Tygodniowy wymiar godzin obowiązkowych zajęć edukacyjnych i zajęć z wychowawcą w pięcioletnim technikum (III etap edukacyjny) wynosi:

¹⁾ Dyrektor technikum ustala tygodniowy wymiar poszczególnych obowiązkowych zajęć edukacyjnych z zachowaniem wymiaru godzin określonego na realizację obowiązkowych zajęć edukacyjnych w klasie V.

²⁾ Dodatkowe godziny na nauczanie języka obcego nowożytnego będącego drugim językiem nauczania w technikum dwujęzycznym lub oddziale dwujęzycznym w technikum.

³⁾ Przedmiot jest realizowany w klasie V nie dłużej niż do końca stycznia, z zachowaniem wymiaru godzin określonego na realizację tego przedmiotu w tej klasie

⁴⁾  Dyrektor technikum ustala liczbę godzin w klasach, w których będzie realizowany przedmiot, z zachowaniem tygodniowego wymiaru godzin na przedmioty w zakresie podstawowym i zajęcia z wychowawcą określonego dla poszczególnych klas. Przedmiot jest realizowany w wymiarze 4 godzin w pięcioletnim okresie nauczania. Przedmiot może być realizowany w klasie I, II, III lub IV.

⁵⁾  Podziału godzin przeznaczonych na obowiązkowe zajęcia edukacyjne z zakresu kształcenia zawodowego dokonuje dyrektor technikum, z tym że wymiar godzin przeznaczonych na zajęcia organizowane w formie zajęć praktycznych nie może być niższy niż 50 % godzin przewidzianych na kształcenie zawodowe.

Inne zajęcia edukacyjne

W technikum są również realizowane zajęcia do wyboru uczniów/rodziców lub inne zajęcia, np. służące podtrzymaniu tożsamości narodowej lub etnicznej uczniów; w szczególności są to zajęcia z zakresu:

• religii lub etyki – w wymiarze ustalonym na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (z późn. zm.);
• edukacji zdrowotnej – wymiar godzin zajęć określają przepisy wydane na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu rodziny i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (z późn. zm.);
• języka mniejszości narodowej, języka mniejszości etnicznej, języka regionalnego oraz własnej historii i kultury – określają przepisy wydane na podstawie art. 13 ust. 3 ustawy o systemie oświaty;
• geografii państwa, z którego obszarem kulturowym utożsamia się mniejszość narodowa – określają przepisy wydane na podstawie art. 13 ust. 3 ustawy o systemie oświaty; zajęcia są realizowane w przypadku przyznania przez organ prowadzący szkołę godzin na realizację tych zajęć.

Ramowy plan nauczania obejmuje również zajęcia sportowe organizowane dla oddziałów i szkół sportowych oraz oddziałów i szkół mistrzostwa sportowego, a także zajęcia pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

W przypadku przyznania przez organ prowadzący szkołę godzin na realizację takich zajęć, są organizowane dodatkowe zajęcia edukacyjne oraz zajęcia języka migowego. 

W polskich szkołach ponadpodstawowych organizuje się również zajęcia z zakresu doradztwa zawodowego zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 26a ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (z późn. zm.)., w celu wspierania uczniów w procesie rozpoznawania zainteresowań i predyspozycji zawodowych oraz podejmowania świadomych decyzji edukacyjnych i zawodowych, w tym przygotowania do wyboru kolejnego etapu kształcenia i zawodu.

Wymiar godzin tych zajęć wynosi minimum 10 godzin w pięcioletnim okresie kształcenia.

Minimalny tygodniowy wymiar godzin zajęć rewalidacyjnych dla uczniów z niepełnosprawnościami, w każdym roku szkolnym, wynosi:
- w oddziale specjalnym – po 8 godzin na oddział;
-w oddziale ogólnodostępnym lub integracyjnym – po 2 godziny na ucznia.

Technikum to szkoła, która łączy kształcenie ogólne z zawodowym. Abiturienci technikum, podobnie jak osoby, które ukończyły liceum, mają prawo przystąpić do egzaminu maturalnego. Obowiązkowo należy przystąpić do jednego egzaminu z zakresu wybranego przedmiotu na poziomie rozszerzonym. Przy czym obowiązek przystąpienia do części pisemnej egzaminu maturalnego z jednego przedmiotu dodatkowego nie dotyczy osoby posiadającej:

• dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe w zawodzie nauczanym na poziomie technika;
• dyplom zawodowy w zawodzie nauczanym na poziomie technika;
• świadectwa potwierdzające kwalifikacje w zawodzie ze wszystkich kwalifikacji wyodrębnionych w danym zawodzie nauczanym na poziomie technika;
• certyfikaty kwalifikacji zawodowych ze wszystkich kwalifikacji wyodrębnionych w danym zawodzie nauczanym na poziomie technika;
• świadectwa potwierdzające kwalifikacje w zawodzie i certyfikaty kwalifikacji zawodowych, z wszystkich kwalifikacji wyodrębnionych w danym zawodzie nauczanym na poziomie technika, z wyłączeniem absolwenta szkoły lub oddziału dwujęzycznego.

W technikum rozszerzenia to przedmioty ogólnokształcące (np. matematyka, język obcy) nauczane w zwiększonym wymiarze godzin. Ich dostępność zależy od profilu klasy i oferty danej szkoły, która koncentruje się przede wszystkim na przedmiotach zawodowych. W efekcie technika zazwyczaj oferują mniej rozszerzeń niż licea (np. dwa). Co więcej, rozszerzenia mogą być realizowane wspólnie z uczniami z innych szkół (w tzw. grupach międzyszkolnych), o ile organ prowadzący wyrazi zgodę.

Ramowe plany nauczania dla branżowych szkół I stopnia

W branżowych szkołach I stopnia (szkoła ponadpodstawowa – III etap edukacji) przewiduje się następujący tygodniowy wymiar godzin zajęć w ciągu całego trzyletniego okresu nauczania (całkowitego wymiaru godzin zajęć w okresie nauczania nie podaje się):

¹⁾ Nie dotyczy uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, w tym uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, jeżeli jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym lub znacznym.

²⁾ Dyrektor branżowej szkoły I stopnia ustala dwa przedmioty spośród przedmiotów: geografia, biologia, chemia i fizyka, które są realizowane w klasach I-III w wymiarze 1 godziny tygodniowo w każdej klasie.

³⁾ Podziału godzin przeznaczonych na obowiązkowe zajęcia edukacyjne z zakresu kształcenia zawodowego dokonuje dyrektor branżowej szkoły I stopnia, z tym że wymiar godzin przeznaczonych na zajęcia organizowane w formie zajęć praktycznych nie może być niższy niż 60% godzin przewidzianych na kształcenie zawodowe; w przypadku uczniów będących młodocianymi pracownikami, dyrektor branżowej szkoły I stopnia dokonuje podziału godzin w porozumieniu z pracodawcami, z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r., Kodeks Pracy(z późn. zm.),  z tym że wymiar godzin przeznaczonych na zajęcia organizowane w formie zajęć praktycznych nie może być niższy niż 60% godzin przewidzianych na kształcenie zawodowe.

⁴⁾ Tygodniowy wymiar godzin obowiązkowych zajęć edukacyjnych i zajęć z wychowawcą dla uczniów poszczególnych klas nie dotyczy uczniów będących młodocianymi pracownikami, z zachowaniem wymiaru godzin poszczególnych obowiązkowych zajęć edukacyjnych i zajęć z wychowawcą określonych dla trzyletniego okresu nauczania. Oprócz tego obowiązkowe dla uczniów szkół branżowych I stopnia są zajęcia z zakresu doradztwa zawodowego – minimum 10 godzin w trzyletnim okresie nauczania. W szkołach branżowych I stopnia są również organizowane zajęcia zgodnie z odrębnymi regulacjami prawnymi, m.in. z religii lub etyki oraz edukacji zdrowotnej, a także dla przedstawicieli mniejszości narodowych lub etnicznych.

Minimalny tygodniowy wymiar godzin zajęć rewalidacyjnych dla uczniów z niepełnosprawnościami, w każdym roku szkolnym, wynosi:
- w oddziale specjalnym – po 10 godzin na oddział;
- w oddziale ogólnodostępnym lub integracyjnym – po 2 godziny na ucznia.

Ramowe plany nauczania dla branżowych szkół II stopnia

W branżowych szkołach II stopnia (szkoła ponadpodstawowa – III etap edukacji) przewiduje się następujący tygodniowy wymiar godzin zajęć w ciągu całego, dwuletniego okresu nauczania:

1. Minimalny tygodniowy wymiar godzin zajęć rewalidacyjnych dla uczniów niepełnosprawnych, w każdym roku szkolnym, wynosi:

• w oddziale specjalnym - po 8 godzin na oddział;
• w oddziale ogólnodostępnym lub integracyjnym - po 2 godziny na ucznia.

2. Praktyki zawodowe są realizowane w wymiarze 4 tygodni (140 godzin), w klasie ustalonej przez dyrektora szkoły. Dyrektor szkoły może rozłożyć w czasie przebieg praktyk zawodowych.

¹⁾ Kształcenie zawodowe odbywa się na kwalifikacyjnych kursach zawodowych w wymiarze godzin określonym w podstawie programowej kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego, z uwzględnieniem przepisów wydanych na podstawie art. 117 ust. 5 ustawy - Prawo oświatowe. Podziału godzin przeznaczonych na obowiązkowe zajęcia edukacyjne z zakresu kształcenia zawodowego dokonuje dyrektor szkoły, z tym że wymiar godzin przeznaczonych na zajęcia organizowane w formie zajęć praktycznych nie może być niższy niż 50% godzin przewidzianych na kształcenie zawodowe.

²⁾ Wymiar godzin nie obejmuje godzin przeznaczonych na realizację kształcenia zawodowego. Minimalny tygodniowy wymiar godzin zajęć rewalidacyjnych dla uczniów z niepełnosprawnościami, w każdym roku szkolnym, wynosi: 
-w oddziale specjalnym – po 8 godzin na oddział; 
-w oddziale ogólnodostępnym lub integracyjnym – po 2 godziny na ucznia

Metody nauczania, pomoce dydaktyczne

Nauczyciele poszczególnych przedmiotów mają prawo swobodnego wyboru metod i form nauczania, które są jednak częściowo zdeterminowane liczebnością klasy i wyposażeniem w środki dydaktyczne (np. liczba komputerów czy innych środków dydaktycznych). Niektóre lekcje wymagają podziału klasy na mniejsze grupy (np. nauka języków obcych czy zajęcia z techniki/informatyki). 
Fundament procesu kształcenia stanowi podstawa programowa. Określa cele kształcenia, treści nauczania (wymagania szczegółowe) oraz warunki i sposób ich realizacji. W oparciu o podstawę programową opracowywane są programy nauczania czyli opis sposobu realizacji zadań edukacyjnych i treści ustalonych w podstawie programowej dla danego przedmiotu.

Przygotowując program nauczania, nauczyciel może:

• opracować program samodzielnie lub we współpracy z innymi nauczycielami,
• zaproponować program opracowany przez innego autora (autorów), np. spośród programów dostępnych na rynku,
• przedstawić program opracowany przez innego autora (autorów) wraz z dokonanymi przez siebie modyfikacjami.

Program zaproponowany przez nauczyciela powinien być dostosowany do potrzeb i możliwości uczniów, dla których jest przeznaczony. Programy nauczania dla zajęć edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego oraz program nauczania przedmiotów zawodowych dopuszcza do użytku w danej szkole dyrektor szkoły na wniosek nauczyciela lub zespołu nauczycieli, po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej. Nauczyciel ma prawo wyboru podręcznika spośród podręczników dopuszczonych do użytku szkolnego. Dyrektor szkoły podaje do publicznej wiadomości zestaw podręczników, które będą obowiązywać w danym roku szkolnym.

Obowiązujące prawo pozwala również na realizację programów nauczania z wykorzystaniem materiałów edukacyjnych, które nie stanowią podręczników w znaczeniu prawnym oraz faktycznym. Koszty zaopatrzenia w podręczniki generalnie obciążają uczniów i ich rodziców (opiekunów prawnych).

Szkoły muszą zainstalować w komputerach używanych dla celów dydaktycznych na terenie szkoły oprogramowanie zabezpieczające przed dostępem do szkodliwych treści w Internecie. Programy zabezpieczające muszą chronić w szczególności przed treściami pornograficznymi, eksponującymi brutalność i przemoc, zawierającymi zachowania naruszające normy obyczajowe, a także propagującymi nienawiść i dyskryminację.