Kluczowe dla rozwoju polskiego kształcenia zawodowego były dwie reformy: ta z 1999 r., która scentralizowała i upaństwowiła egzaminowanie (zewnętrzne egzaminy), oraz reforma z 2012 r., która wprowadziła podział zawodów na kwalifikacje podlegające egzaminom, jednocześnie udostępniając te egzaminy wszystkim zainteresowanym, nie tylko absolwentom szkół.

Klasyfikacja zawodów szkolnictwa branżowego to wykaz zawodów, w których kształcenie jest prowadzone w szkołach branżowych (branżowe szkoły I i II stopnia) oraz technikach w Polsce.. Definiuje zawody poprzez wyodrębnione w nich zestawy kwalifikacji. Obowiązująca klasyfikacja zawodów szkolnictwa branżowego zawiera ponad 230 zawodów obejmujących około 280 kwalifikacji, które zostały przyporządkowane do 32 branż, uwzględniając specyfikę umiejętności zawodowych lub zakres, w jakim umiejętności te są wykorzystywane podczas wykonywania zadań zawodowych. W poszczególnych zawodach wyodrębnia się jedną lub dwie kwalifikacje. W zawodach szkolnictwa artystycznego wyróżnia się specjalności lub specjalizacje. 

Absolwenci szkół podstawowych zainteresowani przede wszystkim zdobyciem zawodu mogą skorzystać z oferty szkół branżowych I stopnia o 3-letnim cyklu kształcenia. Absolwent szkoły branżowej I stopnia uzyskuje po zdaniu egzaminu zawodowego dyplom zawodowy, potwierdzający kwalifikacje w określonych zawodach. Absolwent szkoły branżowej I stopnia może  podjąć dalsze kształceni:

• w branżowej szkole II stopnia kształcącej w zawodzie, w którym wyodrębniono kwalifikację wspólną dla zawodu nauczanego w branżowej szkole I i II stopnia;
• w liceum ogólnokształcącym dla dorosłych począwszy od klasy II.

Polski system kształcenia zawodowego obejmuje również inne instytucje, poszerzające możliwości uzyskiwania kwalifikacji zawodowych, a zwłaszcza:

• możliwość łączenia szkół zawodowych w placówki kształcenia zawodowego i centra kształcenia ustawicznego w celu urozmaicenia oferty kształcenia i zwiększenia możliwości współpracy z pracodawcami;
• kwalifikacyjne kursy zawodowe dla dorosłych – pozaszkolne formy kształcenia, umożliwiające zdawanie egzaminów potwierdzających kwalifikacje w zawodzie.

Typy szkół

W polskim systemie kształcenia zawodowego funkcjonują następujące typy zawodowych średnich szkół zawodowych dla młodzieży:

• trzyletnie branżowe szkoły I stopnia (dla uczniów w wieku 15-18 lat), ukończenie szkoły branżowej I stopnia umożliwia uzyskanie dyplomu zawodowego po zdaniu egzaminu zawodowego, a także dalsze kształcenie w szkole branżowej II stopnia (zob. wyżej) lub liceum ogólnokształcącego dla dorosłych począwszy od klasy drugiej;
• dwuletnie branżowe szkoły II stopnia (dla uczniów w wieku 19-20 lat) – umożliwiają uzyskanie dyplomu zawodowego w zawodzie nauczanym na poziomie technika, w którym wyodrębniono kwalifikację wspólną dla zawodu nauczanego w branżowej szkole I i II stopnia, po zdaniu egzaminu zawodowego w danym zawodzie, oraz uzyskanie świadectwa dojrzałości po zdaniu egzaminu maturalnego;
• pięcioletnie technika (dla uczniów w wieku 15-20 lat), których ukończenie umożliwia uzyskanie nie tylko dyplomu zawodowego po zdaniu egzaminu zawodowego, potwierdzającego kwalifikacje wyodrębnione w danym zawodzie, lecz również świadectwa dojrzałości po zdaniu egzaminu maturalnego,
• trzyletnie szkoły specjalne przysposabiające do pracy dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz dla uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, których ukończenie umożliwia uzyskanie świadectwa potwierdzającego przysposobienie do pracy (patrz: rozdział 11 „Wsparcie pedagogiczne i poradnictwo”). 

Dostępność szkół i podstawowe dane statystyczne

Ponadpodstawowe szkoły zawodowe znajdują się przede wszystkim w miastach. Wśród szkół zawodowych funkcjonujących na terenach wiejskich przeważają szkoły rolnicze.

W roku szkolnym 2024/2025 funkcjonowały 1848 technika w których kształciło się 687,7 tys. uczniów. W porównaniu z poprzednim rokiem szkolnym, liczba techników zmalała (o ok. 0,7%).. W tym samym okresie działalność  prowadziło 1697 szkół branżowych I stopnia, co oznacza wzrost ich liczby o 25 w stosunku do ubiegłego roku szkolnego. Ogółem w szkołach tego typu uczyło się 212,4 tys. uczniów (o 8,9 % więcej niż rok wcześniej). W tym samym okresie sprawozdawczym w całym kraju istniały również 252  branżowe szkoły II stopnia dla młodzieży, do których łącznie uczęszczało ponad  12,6 tys. uczniów.

Powyższe dane pochodzą z wstępnych wyników dotyczących edukacji w Polsce w roku szkolnym 2024/2025, które opublikował Polski Główny Urząd Statystyczny (GUS). (”Edukacja w roku szkolnym 2024/2025 (wyniki wstępne”)).

Warunki przyjmowania i wybór szkoły

Patrz rozdział 5.1 „Organizacja ogólnokształcącego szkolnictwa średniego”.

Podział uczniów na grupy – kryterium wieku

Do szkół zawodowych standardowo przyjmuje się absolwentów szkół podstawowych w wieku 15 lat; okres kształcenia w technikach, a także łącznie w szkołach branżowych I i II stopnia, wynosi 5 lat (wiek uczniów 15-20 lat).

Podstawową jednostką organizacyjną polskiej szkoły jest oddział, grupujący (z założenia) uczniów w tym samym wieku, którzy wspólnie realizują pod kierunkiem nauczycieli ten sam program nauczania. Wszystkie oddziały na tym samym poziomie kształcenia określa się w przepisach prawa mianem klas, które oznacza się cyframi rzymskimi (np. w pięcioletnim technikum – od I do V; w szkole branżowej I stopnia – od I do III).

Podstawowym kryterium podziału uczniów na klasy jest wiek oraz ewentualnie uzyskanie przez ucznia promocji do klasy programowo wyższej. Każdym oddziałem opiekuje się nauczyciel wychowawca. Z reguły ta funkcja jest powierzana nauczycielom na cały czas nauki danego oddziału w szkole.

Minimalna i maksymalna liczba uczniów w jednym oddziale generalnie nie jest określona prawnie; istnieją wyjątki od tej reguły, np. liczba uczniów w oddziale szkoły branżowej integracyjnej oraz w oddziale integracyjnym w szkole ogólnodostępnej wynosi od 15 do 20, w tym od 3 do 5 uczniów z niepełnosprawnościami.

Niektóre zajęcia (np. informatyki, języka obcego, wychowania fizycznego, zajęcia laboratoryjne) są realizowane w podziale na grupy, w przypadkach i na zasadach określonych w podstawie prawnej. 

Organizacja roku szkolnego

Patrz rozdział 5.1 „Organizacja ogólnokształcącego szkolnictwa średniego”. .

Dzienny i tygodniowy wymiar zajęć

W technikach tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć edukacyjnych i zajęć z wychowawcą wynosi 34-36 godzin (w oddziale dwujęzycznym 36-38 godzin), zaś w szkołach branżowych I stopnia – 29-32 godzin. Do podanych wielkości należy dodać godziny religii lub etyki (nieobowiązkowe – do wyboru przez uczniów) oraz godziny będące w dyspozycji dyrektora szkoły.

Lekcje zaczynają się przeważnie o godz. 8.00 i kończą ok. godz. 14.00-15.00, jeśli szkoła pracuje na jedną zmianę (kończą się później, jeśli szkoła pracuje na dwie zmiany). Każda lekcja trwa 45 minut. Dyrektor, po zasięgnięciu opinii rady rodziców i samorządu uczniowskiego ustala długość przerw międzylekcyjnych umożliwiających uczniom spożycie posiłków na terenie szkoły. Przerwy zazwyczaj trwają 5-10 minut, a długa przerwa ok. 25 minut. Czas pracy szkoły zależy także od wielkości budynku szkolnego oraz liczby sal lekcyjnych i pomieszczeń do zajęć pozalekcyjnych. 

Uczniowie szkół ponadpodstawowych  uczęszczają do szkoły przez 5 dni w tygodniu (od poniedziałku do piątku), chociaż w uzasadnionych (i raczej rzadkich) wypadkach istnieją możliwości wydłużenia nauki do 6 dni w tygodniu. 

Dyrektor szkoły prowadzącej kształcenie zawodowe w formie dziennej, organizującej praktyczną naukę zawodu poza szkołą, może, po zasięgnięciu opinii rady szkoły (jeżeli została utworzona), rady pedagogicznej i rady rodziców oraz w porozumieniu z podmiotami przyjmującymi uczniów na praktyczną naukę zawodu, zdecydować, że kształcenie tych uczniów odbywa się przez 6 dni w tygodniu.