Ocena ucznia

System oceny ucznia we wszystkich typach szkół ponadpodstawowych jest oparty na znowelizowanej ustawie o systemie oświaty z dnia 7 września 1991 r. (z późn. zm.) System obejmuje ocenianie wewnątrzszkolne oraz zewnętrzne (sumatywne).

Ocenianie wewnątrzszkolne

W ramach oceniania wewnątrzszkolnego są oceniane osiągnięcia edukacyjne i zachowanie ucznia. Jest to ocenianie formatywne.

Ocenianie wewnątrzszkolne osiągnięć edukacyjnych ucznia polega na rozpoznawaniu przez nauczycieli poziomu i postępów w opanowaniu przez ucznia wiadomości i umiejętności oraz formułowania oceny w stosunku do wymagań edukacyjnych wynikających z programów nauczania. 

Celem oceniania wewnątrzszkolnego jest:

• informowanie ucznia o poziomie jego osiągnięć edukacyjnych i jego zachowaniu oraz o postępach w tym zakresie;
• udzielanie uczniowi pomocy w nauce poprzez przekazanie uczniowi informacji o tym, co zrobił dobrze i jak powinien się dalej uczyć;
• udzielanie uczniowi pomocy w samodzielnym planowaniu swojego rozwoju;
• motywowanie ucznia do dalszych postępów w nauce i zachowaniu;
• dostarczenie rodzicom (prawnym opiekunom) i nauczycielom informacji o postępach, trudnościach w nauce, zachowaniu oraz specjalnych uzdolnieniach ucznia;
• umożliwienie nauczycielom doskonalenia organizacji i metod pracy dydaktyczno-wychowawczej.

Ocenianie wewnątrzszkolne obejmuje:

• formułowanie przez nauczycieli wymagań edukacyjnych niezbędnych do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych i dodatkowych zajęć edukacyjnych;
• ustalanie kryteriów oceniania zachowania;
• ocenianie bieżące i ustalanie śródrocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych i dodatkowych zajęć edukacyjnych oraz śródrocznej oceny klasyfikacyjnej zachowania, według skali i w formach przyjętych w danej szkole;
• przeprowadzanie egzaminów klasyfikacyjnych;
• ustalanie rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych i dodatkowych zajęć edukacyjnych oraz rocznej oceny klasyfikacyjnej zachowania według skali określonej w omawianym rozporządzeniu;
• ustalanie warunków i trybu uzyskania wyższych niż przewidywane rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych i dodatkowych zajęć edukacyjnych oraz rocznej oceny klasyfikacyjnej zachowania;
• ustalanie warunków i sposobu przekazywania rodzicom (prawnym opiekunom) informacji o postępach i trudnościach ucznia w nauce.

Uczniowie są oceniani oddzielnie z poszczególnych zajęć edukacyjnych. Oceny z zajęć edukacyjnych ustalają nauczyciele prowadzący poszczególne zajęcia. Wyniki, jakie uczeń uzyskał w ciągu roku szkolnego, są brane pod uwagę przy wystawianiu oceny na koniec roku szkolnego. Ocenianie może być bieżące,  klasyfikacyjne (śródroczne i roczne), końcowe. Oceny bieżące i ocena śródroczna stanowią podstawę do sformułowania i ustalenia rocznej oceny klasyfikacyjnej z zajęć edukacyjnych. 

Oceniając osiągnięcia edukacyjne ucznia, nauczyciel ma do dyspozycji następującą skalę ocen: 6 – stopień celujący, 5 – stopień bardzo dobry, 4 – stopień dobry, 3 – stopień dostateczny, 2 – stopień dopuszczający, 1 – stopień niedostateczny. Przy ustalaniu oceny z wychowania fizycznego, nauczyciele są zobowiązani do tego, by w szczególności brać pod uwagę wysiłek wkładany przez ucznia w wywiązywanie się z obowiązków wynikających ze specyfiki tych zajęć. Stopnie, jak również kryteria ich wystawiania, powinny być jawne dla ucznia i jego rodziców.

Ocenianie zachowania ucznia odbywa się według następującej skali: wzorowe, bardzo dobre, dobre, poprawne, nieodpowiednie i naganne. W zasadzie śródroczna i roczna ocena  klasyfikacyjna zachowania nie ma wpływu na oceny klasyfikacyjne z zajęć edukacyjnych, promocję do klasy programowo wyższej lub ukończenie szkoły. Jednakże rada pedagogiczna może podjąć uchwałę o niepromowaniu do klasy programowo wyższej lub nieukończeniu szkoły przez ucznia, któremu w danej szkole co najmniej dwa razy z rzędu ustalono naganną roczną ocenę klasyfikacyjną zachowania.

Uczniowie mają prawo do składania egzaminu sprawdzającego, jeśli ustalona przez nauczyciela ocena okresowa  lub roczna ocena zajęć edukacyjnych jest, ich zdaniem (lub zdaniem ich rodziców), zaniżona.

Ocenianie zewnętrzne/Ocenianie sumatywne

Egzamin maturalny

Egzamin maturalny jest przeprowadzany dla absolwentów pięcioletnich techników oraz dwuletnich szkół branżowych II stopnia (w których mogą kontynuować naukę absolwenci trzyletnich szkół branżowych I stopnia).

Zasady organizowania i przeprowadzania egzaminu maturalnego dla wyżej wymienionych typów szkół są takie same, jak w przypadku liceów ogólnokształcących; zob. wyżej, opis w rozdziale 5.3 „System oceniania w ogólnokształcących szkołach średnich II stopnia” – sekcja pt. Ocena zewnętrzna.

Egzaminy zawodowe

Ważnym elementem polskiego szkolnictwa są egzaminy zewnętrzne potwierdzające kwalifikacje zawodowe. Uczniowie zdają egzaminy zawodowe, aby potwierdzić formalnie swoje kwalifikacje zawodowe. Egzamin zawodowy służy ocenie poziomu opanowania przez zdających wiadomości i umiejętności z zakresu jednej kwalifikacji wyodrębnionej w zawodzie. Przeprowadzany jest na podstawie wymagań określonych w podstawie programowej kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego.

Do egzaminu zawodowego przystępują:

• uczniowie branżowych szkół I stopnia niebędący młodocianymi pracownikami oraz uczniowie będący młodocianymi pracownikami zatrudnionymi w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem,
• uczniowie techników,
• słuchacze branżowych szkół II stopnia,
• słuchacze szkół policealnych.

Przystąpienie ucznia do egzaminu zawodowego we wskazanym przez dyrektora szkoły roku szkolnym jest jednym z warunków uzyskania promocji do następnej klasy lub ukończenia szkoły.

Egzamin jest przeprowadzany przez okręgową komisję egzaminacyjną, a za jego organizację w miejscu zdawania odpowiada dyrektor szkoły, lub pracodawca. Egzaminy odbywają się w sesji zimowej i letniej. Egzamin zawodowy składa się z części pisemnej i części praktycznej. 

Część pisemna jest przeprowadzana w formie testu pisemnego, z wykorzystaniem elektronicznego systemu przeprowadzania egzaminu zawodowego. Trwa nie krócej niż 45 minut i nie dłużej niż 90 minut (konkretny czas określa Informator o egzaminie zawodowym opracowany i ogłoszony przez Centralną Komisję Egzaminacyjną dla danego zawodu). 

Część praktyczna polega na wykonaniu zadania egzaminacyjnego, sprawdzającego praktyczne umiejętności z zakresu kwalifikacji w danym zawodzie. Trwa nie krócej niż 120 minut i nie dłużej niż 240 minut - konkretny czas określa informator dla danego zawodu, opracowany i ogłoszony przez Centralną Komisję Egzaminacyjną.

Aby zdać egzamin zawodowy, należy uzyskać:‎ 
-‎z części pisemnej – co najmniej 50% punktów możliwych do uzyskania, 
-oraz‎ ‎z części praktycznej – co najmniej 75% punktów możliwych do uzyskania. ‎ 

Przewiduje się, że do części pisemnej egzaminu zawodowego:

• uczeń przystępuje w szkole, do której uczęszcza;
• absolwent przystępuje w szkole, którą ukończył.
•  

Po zdaniu egzaminu w zakresie danej (jednej) kwalifikacji, uczeń otrzymuje certyfikat kwalifikacji zawodowej wydany przez okręgową komisję egzaminacyjną. 
Po zdaniu egzaminów potwierdzających wszystkie kwalifikacje wyodrębnione w danym zawodzie (oraz po uzyskaniu odpowiedniego poziomu wykształcenia), uczeń otrzymuje dyplom zawodowy. 

System egzaminów zewnętrznych potwierdzających kwalifikacje zawodowe jest na tyle elastyczny, że umożliwia walidację efektów uczenia się pozaformalnego i nieformalnego. System egzaminów zewnętrznych jest otwarty dla osób, które zdobyły wiedzę i umiejętności zawodowe poza systemem szkolnictwa zawodowego.

Przepisy w sprawie organizacji i przeprowadzania egzaminu zawodowego, znajdują się w ustawie z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (z późn. zm.) (art. 44zzzb-44zzzu) oraz w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 sierpnia 2019 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu zawodowego oraz egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie (z późn. zm.), wydanych na podstawie art. 44zzzv wspomnianej ustawy.

Promocja ucznia do następnej klasy

Uczeń jest promowany do następnej klasy, jeśli na koniec roku szkolnego otrzymał ocenę dopuszczającą (2) lub wyższą ze wszystkich przedmiotów obowiązkowych. W przypadku jednej oceny niedostatecznej (1) uczeń może zdawać egzamin poprawkowy. Uczeń, który nie zdał egzaminu poprawkowego, nie otrzymuje promocji i musi powtarzać klasę.

Rada pedagogiczna szkoły może zdecydować o warunkowym promowaniu ucznia, który otrzymał ocenę 1 (niedostateczną) z jednego przedmiotu. Uczeń może być promowany warunkowo tylko raz w ciągu trwania nauki w określonym typie szkoły średniej.

Jeżeli uczeń opuścił ponad połowę obowiązujących zajęć edukacyjnych i nie ma podstaw do ustalenia oceny, w wyznaczonym terminie może zdawać egzamin klasyfikacyjny.

Świadectwa

Wszystkie średnie szkoły publiczne i te szkoły niepubliczne, które mają uprawnienia szkół publicznych, wydają świadectwa w postaci znormalizowanej (wygląd tych dokumentów i zasady ich wypełniania opisane są w odpowiednich rozporządzeniach).

Absolwent zawodowej szkoły średniej otrzymuje świadectwo ukończenia szkoły. Absolwent, który ukończył szkołę z wyróżnieniem, otrzymuje świadectwo ukończenia szkoły z wyróżnieniem.

Absolwent technikum lub branżowej szkoły II stopnia, który zdał egzamin maturalny, otrzymuje świadectwo dojrzałości. Na świadectwie tym wpisuje się wyniki egzaminu maturalnego z przedmiotów zdanych w części ustnej i części pisemnej. Absolwent, który ponownie przystąpił do egzaminu maturalnego i podwyższył wynik z danego przedmiotu lub przedmiotów, a także jeśli zdawał egzamin maturalny z przedmiotu lub przedmiotów dodatkowych, otrzymuje aneks do świadectwa dojrzałości. Świadectwo i aneksy do niego wydają okręgowe komisje egzaminacyjne. Świadectwo dojrzałości jest dokumentem uprawniającym do ubiegania się o przyjęcie na studia wyższe. 

Absolwenci szkół kształcących w zawodach, którzy zdali egzamin w zakresie danej (jednej) kwalifikacji, otrzymują certyfikaty kwalifikacji zawodowej, wydany przez właściwą terytorialnie okręgową komisję egzaminacyjną.  Z kolei po zdaniu egzaminów potwierdzających wszystkie kwalifikacje wyodrębnione w danym zawodzie oraz po ukończeniu szkoły absolwent otrzymuje dyplom zawodowy.

Na wniosek absolwenta, do dyplomu zawodowego dołącza się dokument Europass - suplement do dyplomu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe, sporządzony na podstawie opisu kwalifikacji albo opisu zawodu, określonych w podstawie programowej kształcenia w danym zawodzie. Dokument ten określa zakres kompetencji osoby posiadającej dyplom zawodowy, ułatwia zrozumienie znaczenia dyplomu, opisuje umiejętności i uprawnienia posiadacza dyplomu i jest ściśle powiązany z zawodem (w danym kraju posiadacze określonego dyplomu otrzymują taki sam suplement). Ma on taką samą strukturę jak we wszystkich innych krajach UE. Suplementy do dyplomów wydają okręgowe komisje egzaminacyjne.