Strategiczne ramy mobilności i umiędzynarodowienia

Mobilność i umiędzynarodowienie w sektorze edukacji są wpisane w priorytetowe obszary ramowego dokumentu „Zintegrowana Strategia Umiejętności 2030” (ZSU), który został przyjęty przez rząd w 2019 r. (część ogólna strategii) i 2020 r. (część szczegółowa). ZSU wyznacza kierunki rozwoju i wykorzystania umiejętności niezbędnych do wzmacniania wzrostu gospodarczego i włączenia społecznego z godnie z ideą uczenia się przez całe życie. Grupami docelowymi ZSU są dzieci, młodzież i osoby dorosłe, osoby uczące się i kadra ucząca, kadry zarządzające oraz kadry kształcące i doskonalące kadry zarządzające i uczące zarówno w edukacji formalnej, jak i pozaformalnej. 

W obszarach oddziaływania ZSU mobilność i współpraca międzynarodowa mają wspierać rozwijanie umiejętności wszystkich grup docelowych sektora edukacji. Kierunki działań dla osób uczących się i kadry uczącej obejmują także rozwijanie oferty i podnoszenie jakości praktyk i staży zagranicznych we współpracy z pracodawcami. Działania przewidziane dla kadr uczących i zarządzających oraz kształcących i doskonalących te kadry są też ukierunkowane na upowszechnianie międzynarodowych dobrych praktyk dydaktycznych, rozwijanie umiejętności planowania i zarządzania projektami międzynarodowymi oraz tworzenie i udział w międzynarodowych sieciach współpracy. 

W kwietniu 2026 r. przedstawiony został projekt Strategii Umiędzynarodowienia Nauki i Szkolnictwa Wyższego w Polsce do 2035 r. Został on opracowana we współpracy Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego z przedstawicielami środowiska akademickiego i naukowego, a prace koordynowała Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej (NAWA). Po szerszych konsultacjach ze środowiskiem akademickim i naukowym, które odbyły się w kwietniu i maju 2026 r., projekt ma zostać zatwierdzony w ciągu kilku miesięcy. NAWA regularnie aktualizuje informacje na swej stronie poświęconej strategii. 

Projekt strategii zakłada, że umiędzynarodowienie i współpraca międzynarodowa mają być jednym z kluczowych elementów rozwoju państwa. Celem strategii jest umiędzynarodowienie badań naukowych, społeczności akademickiej i naukowej oraz procesu i treści kształcenia, wraz ze wzmacnianiem potencjału i atrakcyjności polskich instytucji nauki i szkolnictwa wyższego. W strategii przewidziano m.in. zwiększenie finansowania dla strategicznych inicjatyw, budowanie marki polskiej nauki i szkolnictwa wyższego, rozwój innowacyjnych form edukacji i mobilności, działania zwiększające udział studentów i naukowców zagranicznych oraz rozszerzenie oferty studiów w językach obcych. 

Obecnie nie jest planowane opracowanie strategii umiędzynarodowienia ani benchmarków mobilności na edukacji szkolnej lub edukacji dorosłych. 

Działania i mechanizmy wspierające mobilność i umiędzynarodowienie

Programy i projekty wspierające mobilność oraz partnerstwa i sieci międzynarodowe

Mobilność uczących się osób i kadry edukacyjnej oraz współpracę międzynarodową na wszystkich poziomach edukacji wspiera w najszerszym zakresie program Unii Europejskiej (UE) Erasmus+. Różne działania (współ-)finansuje się również z innych funduszy UE i/lub środków krajowych, przy czym oferta dla szkolnictwa wyższego jest znacznie szersza niż dla oświaty.  

Na poziomie oświaty realizowane są projekty współfinansowane z funduszy UE i środków krajowych (zob. rozdział 12.1 i 12.4). Na poziomie szkolnictwa wyższego istnieją programy wielostronne, dwustronne i krajowe (współ-)finansowane przez władze polskie i/lub przez inne kraje lub zagraniczne organizacje. Obejmują one mobilność studentów i pracowników oraz szerszą współpracę między uczelniami (zob. rozdziały 12.2 i 12.5). Dorosłe osoby uczące się i kadra dydaktyczna lub szkoleniowa oraz instytucje prowadzące kształcenie dorosłych korzystają wyłącznie z oferty programu Erasmus+ (zob. rozdziały 12.3 i 12.6). 

Uznawanie okresów nauki i praktyk oraz kwalifikacji, walidacja efektów uczenia się 

Uznawanie okresów nauki lub praktyk odbytych za granicą ułatwiają Europejski System Transferu i Akumulacji Punktów (ECTS), który funkcjonuje w polskich uczelniach, oraz opracowane przez polskich ekspertów wskazówki dotyczące stosowania Europejskiego systemu akumulowania i przenoszenia osiągnięć w kształceniu i szkoleniu zawodowym (ECVET) (zob. rozdziały 12.1 i 12.2). 

Narzędziem ułatwiającym uznawanie kwalifikacji jest Polska Rama Kwalifikacji, powiązana z Europejską Ramą Kwalifikacji. Przepisy krajowe są zgodne z dyrektywami UE i Konwencją Lizbońską. Istnieją odrębne mechanizmy uznawania kwalifikacji do celów dalszego kształcenia oraz podejmowania pracy w zawodach regulowanych i nieregulowanych. Wskazane w przepisach świadectwa, dyplomy i inne kwalifikacje są uznawane automatycznie, a w innych przypadkach zgodnie z procedurą nostryfikacji dokumentu potwierdzającego wykształcenie, procedurą poświadczania uprawnień do ubiegania się o przyjęcie na studia na określonym poziomie i/lub procedurą określoną dla danego zawodu. (Zob. rozdziały 12.1 i 12.2.)

Osobom, które zdobyły określoną wiedzę, umiejętności lub kompetencje poza systemem edukacji formalnej, na przykład w trakcie okresu mobilności, przepisy umożliwiają poświadczanie takich efektów uczenia się na poziomie oświaty i szkolnictwa wyższego (zob. rozdział 12.3). 

Zob. też informacje o innych rozwiązaniach służących ułatwianiu i upowszechnianiu mobilności w Polsce i innych krajach europejskich, opracowywane przez Eurydice i Cedefop, w „Tablicy wyników mobilności” (Mobility Scoreboard). 

Wymiar międzynarodowy w programach nauczania

Na poziomie edukacji szkolnej, włącznie ze szkołami dla dorosłych, podstawy programowe, które należy uwzględnić w programach nauczania, obejmują różne treści wprowadzające wymiar europejski, globalny lub międzykulturowy w ramach przedmiotów obowiązkowych z zakresu kształcenia ogólnego. Przepisy umożliwiają także tworzenie szkół i klas międzynarodowych, w których kształcenie jest prowadzone zgodnie z programem nauczania określonym przez zagraniczną instytucję edukacyjną, a językiem nauczania może być język obcy. (Zob. rozdziały 12.4 i 12.6.) 

Przepisy dotyczące szkolnictwa wyższego umożliwiają tworzenie w Polsce uczelni zagranicznych i filii uczelni zagranicznych oraz prowadzenie wspólnych studiów kończących się wspólnym, podwójnym lub wielokrotnym dyplomem. Przepisy nie określają treści programów kształcenia (z wyjątkiem kierunków przygotowujących do wykonywania zawodów regulowanych). Treści europejskie lub różne elementy wiedzy o Europie i UE są uwzględniane przede wszystkim w programach studiów na kierunku Europeistyka i kierunkach pokrewnych, ale także na wielu innych kierunkach studiów. (Zob. rozdział 12.5.) 

Współpraca globalna w dziedzinie edukacji

Oprócz współpracy wynikającej z członkostwa w UE Polska uczestniczy w międzynarodowych badaniach edukacyjnych zainicjowanych lub koordynowanych przez Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) i Międzynarodowe Stowarzyszenie Mierzenia Osiągnięć Szkolnych (IEA) oraz w działaniach Rady Europy i Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Oświaty, Nauki i Kultury (UNESCO) w dziedzinie edukacji. 

Polska podpisała też dwustronne umowy o współpracy w obszarze szkolnictwa wyższego i nauki z ok. 100 krajami ze wszystkich regionów świata.  Obejmują one wymianę studentów, kadry akademickiej i ekspertów oraz różne działania służące wymianie informacji, doświadczeń i dobrych praktyk. (Zob. rozdział 12.7.) 

Instytucje zajmujące się różnymi aspektami umiędzynarodowienia i mobilności

• Ministerstwo Edukacji Narodowej opracowuje, koordynuje i realizuje politykę państwa w zakresie wychowania przedszkolnego, edukacji szkolnej oraz kształcenia dorosłych, a  Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego – w zakresie szkolnictwa wyższego i nauki.

• Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji jest operatorem programów UE, m.in. Erasmus+ i eTwinning, w dziedzinie edukacji oraz projektów mobilności współfinansowanych z środków UE i środków krajowych na poziomie oświaty. 

• Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej jest operatorem programów i projektów finansowanych lub współfinansowanych ze środków UE i / lub środków krajowych, które wspierają mobilność i umiędzynarodowienie szkolnictwa wyższego i nauki. Agencja zajmuje się także uznawalnością kwalifikacji, pełniąc funkcję polskiego ośrodka Europejskiej sieci krajowych ośrodków informacji i sieci Krajowych ośrodków informacji o uznawalności wykształcenia do celów akademickich (ENIC-NARIC).