Programy nauczania

Przepisy określają ogólne wymogi dotyczące konstrukcji programu studiów, natomiast nie odnoszą się szczegółowo do treści programów (z wyjątkiem kierunków przygotowujących do wykonywania zawodów regulowanych), a tym samym nie określają treści związanych z europejskim, globalnym czy międzykulturowym wymiarem programów (ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z 20 lipca 2018 r. (z późn. zm.);  Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 27 września 2018 r. w sprawie studiów) (z późn. zm.). Zob. też informacje o szkolnictwie wyższym w rozdziale 6.

Według danych systemu POL-on (Zintegrowanego Systemu Informacji o Nauce i Szkolnictwie Wyższym) polskie uczelnie oferują łącznie 67 programów (studia pierwszego i drugiego stopnia oraz jednolite studia magisterskie łącznie) na kierunku Europeistyka i kierunkach pokrewnych obejmujących m.in. prawo, politykę, gospodarkę i kulturę europejską. Studia na tych kierunkach są prowadzone przede wszystkim przez publiczne uniwersytety, a także kilka uczelni technicznych i niepublicznych. Ponadto różne elementy wiedzy o Europie, UE czy świecie są wpisane w programy kształcenia, w ramach zarówno przedmiotów obowiązkowych, jak i fakultatywnych, opracowywane przez uczelnie na wielu innych kierunkach studiów.

Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce umożliwia tworzenie uczelni lub filii uczelni zagranicznych w Polsce. Uczelnie mogą prowadzić wspólne studia pierwszego i drugiego stopnia, jednolite studia magisterskie oraz wspólne kształcenie doktorantów z innymi uczelniami lub instytucjami krajowymi i zagranicznymi. Absolwenci studiów otrzymują wspólne, podwójne lub wielokrotne dyplomy. 

W ostatnich dekadach polskie uczelnie rozszerzyły też ofertę studiów w językach obcych. Według informacji w systemie POL-on uczelnie oferują łącznie 948 programów w języku angielskim, 11 w języku francuskim, 29 w języku rosyjskim i 26 w języku ukraińskim na różnych kierunkach studiów (oprócz kierunków filologicznych i pokrewnych). Informacje o ofercie w językach obcych można także znaleźć w portalu „Ready, Steady, Go! Poland”, prowadzonym przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej. 

Partnerstwa i sieci

Najszersze możliwości tworzenia międzynarodowych partnerstw i sieci stwarza polskim uczelniom program UE Erasmus+. Uczelnie uczestniczą również w innych programach wielostronnych, a projekty współfinansowane z środków unijnych i krajowych lub finansowane wyłącznie z środków krajowych służą umiędzynarodowieniu kształcenia i wzmacnianiu zdolności instytucjonalnych w zakresie współpracy zagranicznej.

Program UE Erasmus+

W projektach programu Erasmus+ (2021-2027) uczelnie – podobnie jak szkoły i inne placówki edukacyjne – min. rozwijają swój potencjał w zakresie współpracy międzynarodowej i / lub podnoszą jakość swej pracy (Partnerstwa współpracy), realizują różne działania służące rozwijaniu umiejętności przydatnych na rynku pracy (Centra Doskonałości Zawodowej) lub tworzą strategie, podejścia i innowacje w zakresie rozwijania nowych umiejętności (Sojusze na rzecz innowacji). Uczelnie także opracowują i testują modele współpracy i mobilności w zakresie kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli (Akademie Nauczycielskie), tworzą lub prowadzą wspólne studia magisterskie (Działania w zakresie opracowywania studiów i Wspólne studia magisterskie Erasmus Mundus) oraz prowadzą kształcenie i badania w zakresie problematyki UE (np. katedry, kursy intensywne, Centra Doskonałości) (Studia i Badania Jean Monnet). 

W Akcji Budowanie potencjału w szkolnictwie wyższym uczelnie z krajów UE i krajów stowarzyszonych z programem realizują projekty z uczelniami z krajów trzecich, które służą m.in. modernizacji i ułatwieniu dostępu do szkolnictwa wyższego, podniesieniu jakości kształcenia i zbliżeniu oferty uczelni do potrzeb rynku pracy w krajach trzecich. 

Program Erasmus+ finansuje też w znacznej części Uniwersytety Europejskie – partnerstwa międzynarodowe w ramach Inicjatywy Uniwersytetów Europejskich. W projektach sojuszy Uniwersytetów Europejskich uczelnie i ich partnerzy (władze publiczne, organizacje sektora prywatnego i organizacje społeczne) z kilku krajów tworzą wspólną długoterminową strategię kształcenia, w powiązaniu z badaniami i innowacjami, na rzecz społeczeństwa oraz kampusy, które umożliwiają wspólne kształcenie i szkolenie, prowadzenie badań i opracowywanie innowacji. 

Programy / projekty współfinansowane z środków UE i środków krajowych

W ramach swych statutowych zadań Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej realizuje kilka programów współfinansowanych z Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego (2021-2027) i środków krajowych. 

• Wsparcie Uniwersytetów Europejskich 

Program oferuje dodatkowe wsparcie na działania związane z funkcjonowaniem sojuszy Uniwersytetów Europejskich (zob. wyżej). O granty mogą ubiegać się instytucje będące pełnoprawnymi lub stowarzyszonymi partnerami Uniwersytetu Europejskiego, którego projekt jest realizowany, lub pełnoprawnymi partnerami Uniwersytetu Europejskiego, którego projekt otrzymał tzw. Pieczęć Doskonałości (znak jakości), ale nie otrzymał grantu ze względu na ograniczone fundusze.

Z grantów można finansować m.in. organizację wymiany studentów, doktorantów i kadry; udział w wizytach studyjnych, stażach, szkołach letnich lub zimowych, seminariach, warsztatach, kursach intensywnych i konferencjach oraz organizowanie konferencji; opracowanie materiałów dydaktycznych oraz przygotowanie lub doskonalenie nowych i innowacyjnych narzędzi i metod kształcenia; działania służące opracowaniu wspólnych, podwójnych lub wielokrotnych dyplomów oraz mikropoświadczeń; działania podnoszące jakość kształcenia i badań oraz rozwijanie i wdrażanie systemów zarządzania jakością kształcenia; promowanie oferty dydaktycznej i budowanie międzynarodowego wizerunku; przygotowanie i upowszechnianie wspólnych publikacji naukowych; sieciowanie i nawiązywanie współpracy pomiędzy partnerami w sojuszu Uniwersytetów Europejskich. 

• KATAMARAN: Tworzenie i realizacja międzynarodowych programów studiów 

Program wspiera umiędzynarodowienie polskich uczelni prowadzących studia pierwszego lub drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie. Uprawnione instytucje mogą ubiegać się o granty na opracowanie programów studiów, które umożliwiają uzyskanie wspólnego, podwójnego lub wielokrotnego dyplomu (projekty 2-letnie) lub prowadzenie takich studiów (projekty 4-letnie) wspólnie z zagraniczną uczelnią lub instytucją naukową. 

• SPINAKER: Intensywne międzynarodowe programy kształcenia

Celem programu jest umiędzynarodowienie polskich uczelni i innych instytucji kształcących studentów i doktorantów. Granty przyznaje się uprawnionym polskim instytucjom na tworzenie lub adaptację i prowadzenie intensywnych międzynarodowych programów kształcenia (np. szkoły letniej lub zimowej, kursu specjalistycznego), w wymiarze od 30 do 150 godzin, z udziałem studentów i / lub doktorantów polskich i zagranicznych. Programy mogą być realizowane w formule stacjonarnej, zdalnej lub mieszanej.  Obecnie projekty mogą trwać od 6 do 12 miesięcy. 

• Welcome to Poland

Program wspiera umiędzynarodowienie polskich uczelni i instytucji naukowych poprzez budowanie ich potencjału w zakresie przyjmowania i obsługi zagranicznych studentów i kadry. Granty przyznaje się m.in. na działania związane z „umiędzynarodowieniem w domu”, rozwijanie kompetencji kadry administracyjnej, dydaktycznej i naukowej w zakresie współpracy międzynarodowej oraz przyjmowania i obsługi osób przyjeżdżających z zagranicy, tworzenie i rozwijanie jednostek zajmujących się obsługą osób przyjeżdżających, tworzenie lub zakup narzędzi cyfrowych do realizacji projektu, działania promocyjne, szkolenia oraz kształtowanie postaw otwartości i tolerancji wśród studentów i pracowników. Projekty mogą trwać 12, 18 lub 24 miesiące. 

Programy wielostronne

• Środkowoeuropejski Program Wymiany Uniwersyteckiej (CEEPUS) 

Ogólne informacje o programie CEEPUS przedstawiono w rozdziale 12.2. „Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w szkolnictwie wyższym”. Uczelnie z krajów uczestniczących tworzą sieci, w ramach których prowadzona jest wymiana studentów i kadry akademickiej - zob. informacje o mobilności studentów i kadry akademickiej w rozdziale 12.1.

• Międzynarodowy Fundusz Wyszehradzki

Ogólne informacje o Międzynarodowym Funduszu Wyszehradzkim przedstawiono w rozdziale 12.2. „Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w szkolnictwie wyższym”. Celem Funduszu jest pogłębianie współpracy regionalnej. Oprócz stypendiów dla studentów i kadry akademickiej Fundusz oferuje Granty wyszehradzkie i Granty strategiczne na projekty z udziałem uczelni i innych partnerów (m.in. instytucji naukowych, firm, organizacji społecznych, instytucji publicznych i władz lokalnych) z krajów V4 (Czech, Polski, Słowacji, Węgier) i krajów Zachodnich Bałkanów (Albanii, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry, Kosowa, Macedonii Północnej i Serbii) lub Partnerstwa Wschodniego (Armenii, Azerbejdżanu, Białorusi, Gruzji, Mołdowy i Ukrainy). Fundusz nie określa uprawnionych działań lub oczekiwanych efektów projektu, ale projekty muszą dotyczyć co najmniej jednej z określonych w programie dziedzin tematycznych (Granty wyszehradzkie) lub jednego z priorytetów strategicznych (Granty strategiczne). 

Programy / inicjatywy krajowe

Oprócz programów współfinansowanych z środków UE i środków krajowych (zob. wyżej) Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej realizuje programy służące umiędzynarodowieniu i podnoszeniu jakości kształcenia finansowane z budżetu państwa. 

• Partnerstwa Strategiczne

Program wspiera polskie uczelnie i instytucje naukowe w tworzeniu rozwiązań, które mają ułatwić długotrwałą współpracę dydaktyczną, naukową lub wdrożeniową w ramach międzynarodowych partnerstw strategicznych. Projekty, trwające od 12 do 24 miesięcy, mogą obejmować m.in. następujące działania: wymiana, wizyty studyjne, staże, seminaria, warsztaty i szkolenia oraz konferencje z udziałem studentów, doktorantów i kadry; działania służące opracowaniu wspólnych, podwójnych lub wielokrotnych dyplomów lub mikropoświadczeń oraz wsparcie we wdrażaniu prowadzących do nich programów studiów; przygotowanie innowacyjnych materiałów dydaktycznych, metod i narzędzi kształcenia; prowadzenie wspólnych prac badawczo-rozwojowych; opracowanie i wdrożenie strategii upowszechniania efektów badań; tworzenie lub doskonalenie systemu zapewniania jakości kształcenia; działania promocyjne; działania wspierające prowadzenie wspólnych badań naukowych i prac badawczych i badawczo-rozwojowych oraz przygotowanie i upowszechnianie wspólnych publikacji naukowych; sieciowanie i nawiązywanie współpracy pomiędzy partnerami. 

• STER: Umiędzynarodowienie szkół doktorskich

Program oferuje wsparcie szkołom doktorskim w polskich uczelniach i instytucjach naukowych w celu doskonalenia jakości kształcenia doktorantów i prowadzonych przez nich badań naukowych. Projekty mogą trwać od 12 do 36 miesięcy. W ramach współpracy z co najmniej jednym partnerem zagranicznym uczelnia lub instytucja naukowa może przeznaczyć grant m.in. na stypendia dla polskich i zagranicznych doktorantów, działania związane z „umiędzynarodowieniem w domu”, rozwijaniem współpracy międzynarodowej szkół doktorskich oraz pozyskaniem zagranicznych doktorantów. 

Inne inicjatywy

• Filia Kolegium Europejskiego w Warszawie-Natolinie 

Założone w 1949 r. Kolegium Europejskie, z siedzibą w Brugii, Belgia, jest instytutem uniwersyteckim, który oferuje studia magisterskie o tematyce europejskiej. Filia w Warszawie-Natolinie powstała w 1992 r. dzięki wsparciu finansowemu rządu polskiego i Komisji Europejskiej. Campus w Natolinie prowadzi Interdyscyplinarne Studia Europejskie (European Interdisciplinary Studies) i Studia Transatlantyckie (Transatlantic Affairs) na poziomie magisterskim w języku angielskim i / lub francuskim. 

• Collegium Polonicum w Słubicach

Collegium Polonicum jest jednostką wspólną Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza (UAM) w Poznaniu i Uniwersytetu Europejskiego Viadrina (UEV) we Frankfurcie nad Odrą. Collegium prowadzi studia pierwszego i drugiego stopnia na kierunkach Studia o Polsce, Studia o Niemczech, Prawo, Przedsiębiorczość cyfrowa i Governance of Organisations oraz studia podyplomowe w języku polskim, niemieckim lub angielskim. Większość z nich umożliwia uzyskanie podwójnego dyplomu UAM i UEV. Collegium prowadzi także badania naukowe, m.in. dotyczące integracji europejskiej i regionów przygranicznych, oraz wspiera współpracę polskich i niemieckich pracowników naukowych. Na podstawie umowy zawartej w 2002 r. przez polskiego Ministra Edukacji Narodowej i Sportu oraz Ministra Nauki, Badań i Kultury Kraju Związkowego Brandenburgii Collegium przyjmuje nie tylko studentów z uczelni partnerskich, ale także studentów i absolwentów innych uczelni na okres studiów lub kursy podyplomowe.