12.5.1 Programy nauczania

Przepisy określają ogólne wymogi dotyczące konstrukcji programu studiów, natomiast nie odnoszą się szczegółowo do treści programów (z wyjątkiem kierunków przygotowujących do wykonywania zawodów regulowanych). W związku z tym nie określają treści związanych z europejskim, globalnym czy międzykulturowym wymiarem programów (ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z 20 lipca 2018 r. (z późn. zm.);  Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 27 września 2018 r. w sprawie studiów) (z późn. zm.). Zob. też informacje o szkolnictwie wyższym w rozdziale 6.

Według danych systemu POL-on (Zintegrowanego Systemu Informacji o Nauce i Szkolnictwie Wyższym) polskie uczelnie oferują łącznie 49 programów (studia pierwszego i drugiego stopnia oraz jednolite studia magisterskie łącznie) na kierunku Europeistyka i kierunkach pokrewnych obejmujących m.in. prawo, politykę, gospodarkę i kulturę europejską. Studia na tych kierunkach są prowadzone przede wszystkim przez publiczne uniwersytety, a także kilka uczelni technicznych i niepublicznych. Ponadto różne elementy wiedzy o Europie, UE czy świecie są wpisane w programy kształcenia, w ramach zarówno przedmiotów obowiązkowych, jak i fakultatywnych, opracowywane przez uczelnie na wielu innych kierunkach studiów.

Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce umożliwia tworzenie uczelni lub filii uczelni zagranicznych w Polsce. Uczelnie mogą prowadzić wspólne studia pierwszego i drugiego stopnia, jednolite studia magisterskie oraz wspólne kształcenie doktorantów z innymi uczelniami lub instytucjami krajowymi i zagranicznymi. Absolwenci studiów otrzymują wspólne, podwójne lub wielokrotne dyplomy. 

W ostatnich dekadach polskie uczelnie rozszerzyły też ofertę studiów w językach obcych. Według informacji w systemie POL-on uczelnie oferują łącznie 958 programów w języku angielskim, 8 w języku francuskim, 28 w języku rosyjskim i 28 w języku ukraińskim na różnych kierunkach studiów (oprócz kierunków filologicznych i pokrewnych). Informacje o ofercie w językach obcych można także znaleźć w portalu „Ready, Steady, Go! Poland”, prowadzonym przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej. 

12.5.2 Partnerstwa i sieci

Najszersze możliwości tworzenia międzynarodowych partnerstw i sieci stwarza polskim uczelniom program UE Erasmus+. Uczelnie uczestniczą również w innych programach wielostronnych, a projekty współfinansowane z środków unijnych i krajowych lub finansowane wyłącznie z środków krajowych służą umiędzynarodowieniu kształcenia i wzmacnianiu zdolności instytucjonalnych w zakresie współpracy zagranicznej.

Program UE Erasmus+

W projektach programu Erasmus+ (2021-2027) uczelnie – podobnie jak szkoły i inne placówki edukacyjne – prowadzą min. następujące działania: 

• budowanie potencjału w zakresie współpracy międzynarodowej i/lub podnoszenie jakość pracy instytucji partnerskich (Partnerstwa współpracy); 

• działania służące rozwijaniu umiejętności przydatnych na rynku pracy we współpracy z partnerami społecznymi (Centra Doskonałości Zawodowej) 

• tworzenie strategii, podejść i innowacji w zakresie rozwijania nowych umiejętności (Sojusze na rzecz innowacji). 

• opracowywanie i testowanie modeli współpracy i mobilności w zakresie kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli (Akademie Nauczycielskie); 

• tworzenie lub prowadzenie wspólnych studiów magisterskich (Studia magisterskie Erasmus Mundus)

• kształcenie i badania w zakresie problematyki UE (Studia i Badania Jean Monnet). 

W Akcji Budowanie potencjału w szkolnictwie wyższym uczelnie z krajów UE i krajów stowarzyszonych z programem współpracują z uczelniami z krajów trzecich we wszystkich regionach świata. Projekty służą m.in. modernizacji i ułatwieniu dostępu do szkolnictwa wyższego, podniesieniu jakości kształcenia i zbliżeniu oferty uczelni do potrzeb rynku pracy w krajach trzecich. 

Program Erasmus+ finansuje też w znacznej części Uniwersytety Europejskie – partnerstwa międzynarodowe w ramach Inicjatywy Uniwersytetów Europejskich. W projektach sojuszy Uniwersytetów Europejskich uczelnie i ich partnerzy (władze publiczne, organizacje sektora prywatnego i organizacje społeczne) z kilku krajów tworzą wspólną długoterminową strategię kształcenia, w powiązaniu z badaniami i innowacjami, na rzecz społeczeństwa oraz kampusy, które umożliwiają wspólne kształcenie i szkolenie, prowadzenie badań i opracowywanie innowacji. 

Programy / projekty współfinansowane ze środków UE i środków krajowych

W ramach swych statutowych zadań Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej realizuje kilka programów współfinansowanych z Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego (2021-2027) i środków krajowych, które wspierają umiędzynarodowienie polskich uczelni. 

Wsparcie Uniwersytetów Europejskich 

Program oferuje dodatkowe wsparcie na działania związane z funkcjonowaniem sojuszy Uniwersytetów Europejskich (zob. wyżej). O granty mogą ubiegać się instytucje będące:

• pełnoprawnymi lub stowarzyszonymi partnerami Uniwersytetu Europejskiego, którego projekt jest realizowany, lub 

• pełnoprawnymi partnerami Uniwersytetu Europejskiego, którego projekt otrzymał tzw. Pieczęć Doskonałości (znak jakości), ale nie otrzymał grantu ze względu na ograniczone fundusze.

Z grantów można finansować działania, które mają m.in. na celu: 

• tworzenie i utrzymanie strategicznych partnerstw i sojuszy międzynarodowych; 

• rozwijanie długofalowej współpracy w obszarze umiędzynarodowienia; 

• budowanie potencjału uczelni i innych instytucji naukowych poprzez promowanie najlepszych praktyk i innowacyjnych rozwiązań; 

• przygotowanie narzędzi i realizacja działań służących zwiększeniu liczby partnerstw; 

• rozwijanie współpracy w celu przyspieszenia transformacji szkolnictwa wyższego (np. strategie, wspólne programy kształcenia, mikropoświadczenia).

KATAMARAN: Tworzenie i realizacja międzynarodowych programów studiów 

Program ma na celu zwiększenie atrakcyjności polskich uczelni i podniesienie jakości kształcenia poprzez tworzenie programów i prowadzenie studiów międzynarodowych. Uczelnie mogą ubiegać się o granty na opracowanie programów studiów, które umożliwiają uzyskanie wspólnego, podwójnego lub wielokrotnego dyplomu (projekty trwające 18 miesięcy) lub prowadzenie takich studiów (projekty 4-letnie) z co najmniej jedną zagraniczną uczelnią lub instytucją naukową. 

SPINAKER: Intensywne międzynarodowe programy kształcenia

Program oferuje polskim uczelniom i innym instytucjom kształcącym studentów i doktorantów granty na tworzenie lub adaptację i prowadzenie intensywnych międzynarodowych programów kształcenia (np. szkoły letniej lub zimowej, kursu specjalistycznego) w języku obcym, w wymiarze od 20 do 150 godzin, z udziałem studentów i/lub doktorantów polskich i zagranicznych. Programy mogą być realizowane w formule stacjonarnej, zdalnej lub mieszanej.  Obecnie projekty mogą trwać od 6 do 12 miesięcy. 

Welcome to Poland

Program wspiera umiędzynarodowienie i podnoszenie konkurencyjności polskich uczelni i innych instytucji naukowych poprzez budowanie ich potencjału w zakresie przyjmowania i obsługi zagranicznych studentów i kadry. Granty przyznaje się na działania służące rozwijaniu kompetencji kadry w zakresie współpracy międzynarodowej oraz przyjmowania i obsługi osób przyjeżdżających z zagranicy; tworzenie i rozwijanie jednostek zajmujących się obsługą wymiany międzynarodowej; oraz działania promujące instytucję będą beneficjentem projektu. Projekty mogą trwać 12, 18 lub 24 miesiące. 

Programy wielostronne

Środkowoeuropejski Program Wymiany Uniwersyteckiej (CEEPUS) 

Ogólne informacje o programie CEEPUS przedstawiono w rozdziale 12.2. „Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w szkolnictwie wyższym”. Uczelnie z krajów uczestniczących tworzą sieci, w ramach których prowadzona jest wymiana studentów i kadry akademickiej - zob. informacje o mobilności studentów i kadry akademickiej w rozdziale 12.1.

Międzynarodowy Fundusz Wyszehradzki

Ogólne informacje o Międzynarodowym Funduszu Wyszehradzkim przedstawiono w rozdziale 12.2. „Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w szkolnictwie wyższym”. 

Oprócz stypendiów dla studentów i kadry akademickiej Fundusz oferuje Granty wyszehradzkie (maks. 18 miesięcy) i Granty strategiczne (12-36 miesięcy) na projekty z udziałem uczelni i innych partnerów (m.in. instytucji naukowych, firm, organizacji społecznych, instytucji publicznych i władz lokalnych) z krajów V4 (Czech, Polski, Słowacji, Węgier) i krajów partnerskich (zob. listę w rozdziale 12.2). Fundusz nie określa uprawnionych działań lub oczekiwanych efektów projektu, ale projekty muszą dotyczyć co najmniej jednej z określonych w programie dziedzin tematycznych (Granty wyszehradzkie) lub jednego z priorytetów strategicznych (Granty strategiczne). 

Programy / inicjatywy krajowe

Oprócz programów współfinansowanych z środków UE i środków krajowych (zob. wyżej) Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej realizuje programy służące umiędzynarodowieniu i podnoszeniu jakości kształcenia finansowane z budżetu państwa. 

Partnerstwa Strategiczne

Program wspiera polskie uczelnie i instytucje naukowe w tworzeniu rozwiązań, które ułatwiają długofalową współpracę dydaktyczną, naukową lub wdrożeniową w ramach międzynarodowych partnerstw strategicznych. Projekty trwają od 12 do 24 miesięcy. 

Działania mogą obejmować m.in.: wymianę studentów, doktorantów i kadry; wizyty studyjne, staże, seminaria, warsztaty, szkolenia i konferencje; opracowanie materiałów, narzędzi i metod dydaktycznych; tworzenie lub wdrażanie systemu zapewniania jakości kształcenia; prowadzenie i upowszechnianie efektów wspólnych prac badawczo-rozwojowych; działania promocyjne; tworzenie sieci współpracy. 

STER: Umiędzynarodowienie szkół doktorskich

Celem programu jest umiędzynarodowienie szkół doktorskich w polskich uczelniach i innych instytucjach naukowych. Projekty mogą trwać od 12 do 36 miesięcy. W ramach współpracy z co najmniej jednym partnerem zagranicznym uczelnia lub instytucja naukowa może przeznaczyć grant m.in. na stypendia dla polskich i zagranicznych doktorantów oraz działania związane z „umiędzynarodowieniem w domu”, rozwijaniem współpracy międzynarodowej szkół doktorskich i pozyskaniem zagranicznych doktorantów. 

Inne inicjatywy

Filia Kolegium Europejskiego w Warszawie-Natolinie 

Założone w 1949 r. Kolegium Europejskie, z siedzibą w Brugii, Belgia, jest instytutem uniwersyteckim, który oferuje studia magisterskie o tematyce europejskiej. Filia w Warszawie-Natolinie powstała w 1992 r. dzięki wsparciu finansowemu rządu polskiego i Komisji Europejskiej. Campus w Natolinie prowadzi Interdyscyplinarne Studia Europejskie (European Interdisciplinary Studies), Studia Transatlantyckie (Transatlantic Affairs) oraz ścieżkę specjalizacyjną Bezpieczeństwo i strategia europejska (European Security and Strategy Study Track) na poziomie licencjackim lub magisterskim w języku angielskim i/lub francuskim. 

Collegium Polonicum w Słubicach

Collegium Polonicum jest jednostką wspólną Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza (UAM) w Poznaniu i Uniwersytetu Europejskiego Viadrina (UEV) we Frankfurcie nad Odrą. Collegium prowadzi m.in. studia pierwszego lub drugiego stopnia na kierunkach Studia o Polsce, Polsko-Niemieckie Studia Prawnicze, Ochrona europejskich dóbr kultury, Governance of Organisations i Digital Entrepreneruship w języku polskim, niemieckim lub angielskim. Większość z nich umożliwia uzyskanie podwójnego dyplomu UAM i UEV. Collegium prowadzi także badania naukowe, m.in. dotyczące integracji europejskiej i regionów przygranicznych, oraz wspiera współpracę polskich i niemieckich pracowników naukowych. 

Na podstawie umowy zawartej w 2002 r. przez polskiego Ministra Edukacji Narodowej i Sportu oraz Ministra Nauki, Badań i Kultury Kraju Związkowego Brandenburgii Collegium przyjmuje nie tylko studentów z uczelni partnerskich, ale także studentów i absolwentów innych uczelni na okres studiów lub kursy podyplomowe.