System oświaty zapewnia realizację prawa każdego obywatela do kształcenia się oraz prawa dzieci i młodzieży do wychowania i opieki, odpowiednich do wieku i osiągniętego rozwoju.

Szkoła winna zapewnić każdemu uczniowi warunki niezbędne do jego rozwoju, przygotować go do wypełniania obowiązków rodzinnych i obywatelskich w oparciu o zasady solidarności, demokracji, tolerancji, sprawiedliwości i wolności.

Osoby uczące się mogą korzystać z dostosowania treści, metod i organizacji nauczania do swoich możliwości psychofizycznych, a także pomocy psychologiczno-pedagogicznej i specjalnych form pracy dydaktycznej.

Dzieci i młodzież z niepełnosprawnościami, niedostosowani społecznie i zagrożeni niedostosowaniem społecznym mają możliwość pobierania nauki we wszystkich typach szkół, zgodnie z indywidualnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi oraz predyspozycjami.

Uczniowie z niepełnosprawnościami mają możliwość realizowania zindywidualizowanego procesu kształcenia, form i programów nauczania oraz korzystania z zajęć rewalidacyjnych.

Uczniowie szczególnie uzdolnieni mają możliwość realizowania indywidualnych programów nauczania oraz ukończenia szkoły każdego typu w skróconym czasie.

System oświaty zapewnia również opiekę uczniom pozostającym w trudnej sytuacji materialnej i życiowej.

Kierunki i treści kształcenia dostosowywane są do wymogów rynku pracy a uczniowie są przygotowywani do wyboru zawodu i kierunku kształcenia oraz aktywnego uczestnictwa w życiu gospodarczym poprzez kształtowanie postaw przedsiębiorczości.

Wśród Polonii i Polaków zamieszkałych za granicą oraz dzieci pracowników migrujących wspomagana jest nauka języka polskiego i w języku polskim.

(ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. ‒ Prawo oświatowe (Dz.U. z 2025 r. poz. 1043, z późn. zm.)

System oświaty obejmuje wsparciem dzieci już od urodzenia. Dzieci przed rozpoczęciem wychowania przedszkolnego, w trakcie tego wychowania oraz przez cały okres nauki w szkole mogą korzystać z pomocy psychologiczno-pedagogicznej w poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Od chwili stwierdzenia niepełnosprawności dziecka do rozpoczęcia nauki w szkole organizuje wczesne wspomaganie rozwoju dzieci.

Na każdym etapie edukacyjnym kształcenie i wychowanie organizuje się w sposób uwzględniający zróżnicowanie potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów ‒ w przedszkolach i innych formach wychowania przedszkolnego, w każdym typie szkoły oraz placówkach do których uczęszczają dzieci i młodzież.

Wsparcie oferowane jest także słuchaczom szkół dla dorosłych oraz osobom, które uzupełniają i podnoszą swoje kwalifikacje zawodowe w formach pozaszkolnych.

Rozpoznanie potrzeb i możliwości uczniów oraz czynników środowiskowych wpływających na ich funkcjonowanie, a następnie udzielanie na tej podstawie wsparcia należy do podstawowych zadań zatrudnionych w jednostkach systemu oświaty:

• nauczycieli
• wychowawców grup wychowawczych
• specjalistów, w tym psychologów, pedagogów, pedagogów specjalnych, logopedów i terapeutów pedagogicznych.

Nauczyciel jest obowiązany indywidualizować pracę z każdym uczniem na zajęciach edukacyjnych. Pomoc psychologiczno-pedagogiczna powinna być ukierunkowana na wspieranie aktywnego i pełnego uczestnictwa ucznia życiu przedszkola, szkoły i placówki oraz w środowisku społecznym. Pomoc ta powinna być udzielana w trakcie bezpośredniej pracy z uczniem, oraz – w zależności od potrzeb ‒ w formach określonych w przepisach.  

W systemie oświaty przewidziano szereg możliwości realizacji potrzeb edukacyjnych dzieci i młodzieży, m.in.:

• zróżnicowane formy pomocy psychologiczno-pedagogicznej organizowanej w przedszkolach, szkołach i placówkach, w tym poradniach psychologiczno-pedagogicznych
• dostosowanie treści, wymagań edukacyjnych i organizacji kształcenia oraz stosowanych metod pracy z uczniem do jego indywidualnych potrzeb i możliwości, w tym:
  • wybór podstawy programowej kształcenia ogólnego
  • dostosowanie wymagań edukacyjnych
  • kształcenie specjalne
  • indywidualne roczne przygotowanie przedszkolne lub indywidualne nauczanie
  • indywidualny program lub tok nauki
  • zwolnienie z wybranych zajęć edukacyjnych
  • realizacja obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki w formie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych indywidualnych lub zespołowych
• dostosowanie czasu rozpoczęcia kształcenia oraz okresu jego trwania:
  • wcześniejsze rozpoczęcie realizacji obowiązku szkolnego
  • odroczenie realizacji obowiązku szkolnego
  • przedłużenie etapu edukacyjnego dla uczniów niepełnosprawnych
  • skrócenie okresu kształcenia dla uczniów niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym
  • promocja do klasy programowo wyższej w trakcie roku szkolnego
  • indywidualny tok nauki
• dostosowanie warunków i formy egzaminów zewnętrznych.

Działania jednostek systemu oświaty ukierunkowane są także na wspieranie rodziców i nauczycieli w rozwiązywaniu problemów wychowawczych i dydaktycznych oraz rozwijaniu ich umiejętności wychowawczych. Celem tych działań jest zwiększanie efektywności pomocy psychologiczno-pedagogicznej udzielanej dzieciom i młodzieży.

Ministerstwo Edukacji Narodowej podejmuje działania na rzecz podnoszenia jakości edukacji włączającej, rozumianej jako edukacja dostępna, o wysokiej jakości dla wszystkich osób uczących się, w każdym wieku. 

(Źródło: strona internetowa Ministerstwa Edukacji Narodowej)

Absolwenci, którzy zdali egzamin maturalny, mogą kontynuować naukę na uczelniach. Organizacja i realizacja procesu dydaktycznego na uczelni powinna być dostosowana do szczególnych potrzeb studentów z niepełnosprawnością.

(art. 11 ust. 1 pkt 6, art. 365 pkt 6, art. 368 ust. 4 pkt 2 i 5 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. ‒ Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce; Dz. U. z 2024 r. poz. 1571, z późn. zm.

rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 września 2018 r. w sprawie sposobu podziału dla uczelni środków finansowych na świadczenia dla studentów oraz na zadania związane z zapewnieniem osobom niepełnosprawnym warunków do pełnego udziału w procesie przyjmowania na studia, do szkół doktorskich, kształceniu na studiach i w szkołach doktorskich lub prowadzeniu działalności naukowej; Dz.U. z 2021 r. poz. 384, z późn. zm.)

Osoby dorosłe mogą kształcić się w szkołach dla dorosłych oraz uzyskiwać i uzupełniać wiedzę, umiejętności i kwalifikacje zawodowe w formach pozaszkolnych.

(art. 18 ust. 2b i art. 117 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. ‒ Prawo oświatowe; Dz.U. z 2025 r. poz. 1043, z późn. zm.)