Uczniowie realizują obowiązek szkolny:

• w szkole obwodowej,
• w innej szkole (np. niepublicznej albo publicznej, którą wybrał uczeń i jego rodzice),
• poza szkołą za zgodą dyrektora szkoły obwodowej udzieloną w formie decyzji (tzw. edukacja domowa),
• przez udział w zajęciach rewalidacjo-wychowawczych w szkole (uczniowie z umiarkowanym i znacznym upośledzeniem umysłowym),
• przez udział w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych poza szkołą (uczniowie z umiarkowanym i znacznym upośledzeniem umysłowym),
• przez realizację indywidualnego programu w ośrodku rewalidacyjno-wychowawczym (uczniowie z upośledzeniem umysłowym z dodatkowymi niepełnosprawnościami),
• przez uczęszczanie do szkoły przy polskim przedstawicielstwie dyplomatycznym za granicą,
• przez uczęszczanie do szkoły za granicą na podstawie dwustronnych umów zawieranych przez właściwe jednostki samorządu terytorialnego,
• przez uczęszczanie do szkoły przy przedstawicielstwie dyplomatycznym innego kraju w Polsce,
• przez uczęszczanie do szkoły w innym kraju (zależnie od państwa, w którym uczeń pobierał naukę, uzyskane efekty kształcenia podlegają określonym prawnie procedurom uznawania w Polsce).

Uczniowie z niepełnosprawnościami i chorzy, którym trudno byłoby uczęszczać do szkoły, bądź którzy w ogóle nie mogą uczyć się w szkole, mogą otrzymać orzeczenie o potrzebie nauczania indywidualnego. Orzeczenie takie upoważnia do prowadzenia nauki w domu ucznia lub indywidualnych zajęć w szkole lub placówce. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego dzieci i indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży (z późn. zm.) tygodniowy wymiar godzin zajęć indywidualnego nauczania realizowanych z uczniem wynosi:

• dla klas I-III – 6 do 8 godzin;
• dla klas IV-VI – 8 do 10 godzin;
• dla klas VII-VIII – od 10 do 12 godzin.

Uczniowie wybitnie zdolni mogą otrzymać zgodę na indywidualny program lub tok nauczania.  Uczniowie mogą w ten sposób kształcić się w zakresie jednego, kilku lub wszystkich obowiązujących zajęć edukacyjnych, przewidzianych w tygodniowym rozkładzie zajęć dla danej klasy, według programu dostosowanego do ich uzdolnień, zainteresowań i możliwości edukacyjnych. Uczeń objęty indywidualnym tokiem nauki może realizować w ciągu jednego roku szkolnego program nauczania z zakresu dwóch lub więcej klas i może być klasyfikowany i promowany w czasie całego roku szkolnego.  Ocenianie ucznia realizującego indywidualny program lub tok nauki jest odmienne. Uczeń zdaje tylko roczne egzaminy klasyfikacyjne z zajęć edukacyjnych, które realizuje w ramach indywidualnego programu lub toku nauki. Nie podlega bieżącemu ocenianiu (tj. nie uzyskuje ocen cząstkowych) i nie podlega klasyfikacji śródrocznej.  

Alternatywną formą nauczania, w której uczeń realizuje obowiązek szkolny poza tradycyjną placówką, zazwyczaj w domu, jest edukacja domowa. Jest to forma realizacji obowiązku szkolnego, w której odpowiedzialność za proces nauczania dziecka zamiast szkoły biorą na siebie rodzice.  Dziecko musi być formalnie zapisane do wybranej szkoły, ale uczy się w domu. Aby przejść na edukację domową, rodzic składa odpowiedni wniosek do dyrektora szkoły. Po pozytywnym rozpatrzeniu wniosku uczeń może zacząć nauczanie domowe. Uczeń uczy się we własnym tempie i zgodnie z indywidualnymi potrzebami. Aby otrzymać promocję do kolejnej klasy, uczeń musi przystąpić do obowiązkowych egzaminów kwalifikacyjnych z części podstawy programowej wyznaczonej dla danego przedmiotu, na dany etap edukacyjny i konkretną klasę. Egzaminy odbywają się w szkole, do której uczeń jest zapisany. Do egzaminu ósmoklasisty uczeń przystępuje w szkole, do której jest zapisany.

System szkolnictwa artystycznego — poziom podstawowy

Szkolnictwo artystyczne w Polsce umożliwia szczególnie uzdolnionym artystycznie dzieciom i młodzieży zindywidualizowane kształcenie w poszczególnych dziedzinach sztuki. Tworzy odrębny w stosunku do kształcenia ogólnokształcącego system, za który odpowiada minister właściwy ds. kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Zadania ministra wynikające z pełnienia funkcji organu prowadzącego dla części szkół i organu nadzoru dla wszystkich szkół artystycznych realizowane są w Departamencie Szkolnictwa Artystycznego Ministerstwa Kultury, i Dziedzictwa Narodowego oraz w Centrum Edukacji Artystycznej. Obowiązujące prawo umożliwia prowadzenie tych szkół i placówek również przez jednostki samorządu terytorialnego oraz inne podmioty, jednak nadal dominującym podmiotem w tym sektorze oświaty jest państwo, reprezentowane przez ministra kultury.

System kształcenia artystycznego w Polsce obejmuje — oprócz wyższych szkół artystycznych — szkoły kształcące na poziomie podstawowym oraz średnim (ponadpodstawowym). Generalnie tworzą go następujące publiczne i niepubliczne szkoły oraz placówki:

• szkoły artystyczne realizujące wyłącznie kształcenie w zakresie przedmiotów artystycznych
• szkoły artystyczne realizujące równolegle przedmioty artystyczne i przedmioty ogólnokształcące (wg tej samej podstawy programowej i zasad, jak w szkołach ogólnokształcących)
• placówki artystyczne - ogniska artystyczne umożliwiające rozwijanie zainteresowań i uzdolnień artystycznych
• bursy - placówki zapewniające opiekę i wychowanie uczniom szkół artystycznych w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania

Równoległe kształcenie ogólne i artystyczne na poziomie podstawowym zapewniają następujące typy szkół artystycznych:

• ogólnokształcące szkoły muzyczne I stopnia (ośmioletnie) – w zakresie przedmiotów ogólnokształcących realizujące podstawę programową szkoły podstawowej, gdzie w ostatnim roku nauki przeprowadza się egzamin ósmoklasisty oraz egzamin końcowy, dający podstawy wykształcenia muzycznego;
• ogólnokształcące szkoły baletowe (dziewięcioletnie) – obejmują kształcenie ogólne na poziomie od klasy IV szkoły podstawowej aż do klasy IV liceum ogólnokształcącego, przy czym w klasie V przeprowadza się egzamin ósmoklasisty (na dalszym etapie kształcenia, odpowiadającym ogólnokształcącym szkołom ponadpodstawowym, zapewniają one możliwość uzyskania dyplomu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie tancerz oraz świadectwa dojrzałości).

W Polsce działają również typy szkół artystycznych niezapewniających kształcenia ogólnego. Dzieci i młodzież uczęszczające do szkół podstawowych mogą zdobywać wiedzę i umiejętności w zakresie sztuki w szkołach muzycznych I stopnia (obejmujących 4- lub 6-letni cykl kształcenia – nie zapewniają one kwalifikacji zawodowych) oraz w szkołach sztuki tańca (9-letnich – ukończenie pełnego cyklu kształcenia zapewnia możliwość zdobycia zawodu tancerza).

Szkolnictwo artystyczne na poziomie średnim bliżej opisano w rozdziale 5, sekcji pt. „System szkolnictwa artystycznego – poziom ponadpodstawowy”.

Ramy prawne funkcjonowania szkolnictwa artystycznego stopnia podstawowego i średniego wyznaczają dwie ustawy - ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe(z późn. zm.) i ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela(z późn. zm.). Z nich wynikają delegacje do szczegółowych uregulowań w rozporządzeniach, zarówno dla ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, jak i ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. 

Szkoły artystyczne w liczbach, rok szkolny 2024/2025

Z wstępnych wyników dotyczących edukacji w Polsce w roku szkolnym 2024/2025, które opublikował Polski Główny Urząd Statystyczny (GUS), wynika, że w analizowanym okresie funkcjonowało 57 szkół artystycznych dla dzieci i młodzieży niedających uprawnień zawodowych. W tych szkołach funkcjonowały 684 oddziały, do których uczęszczało 11862 dzieci i młodzieży. (Źródło: Główny Urząd Statystyczny, Edukacja w roku szkolnym 2024/2025 (wyniki wstępne).