Kształcenie dorosłych prowadzą:

• szkoły dla dorosłych, szkoły branżowe II stopnia i szkoły policealne (które przyjmują osoby dorosłe, ale nie są zaliczane do szkół dla dorosłych) oraz placówki kształcenia ustawicznego, centra kształcenia zawodowego i branżowe centra umiejętności (niżej określane łącznie jako „placówki”), które działają w ramach systemu oświaty;

oraz

• podmioty działające poza systemem oświaty: podmioty gospodarcze prowadzące działalność oświatową na podstawie przepisów dotyczących działalności gospodarczej oraz instytucje rynku pracy prowadzące działalność edukacyjno-szkoleniową na podstawie przepisów dotyczących zatrudnienia i rynku pracy.

W tych dwóch „pod-sektorach” kształcenia dorosłych istnieją odmienne rozwiązania w zakresie zapewniania jakości.

Szkoły publiczne i niepubliczne oraz placówki publiczne i niepubliczne, które kształcą dorosłych w ramach systemu oświaty, podlegają przepisom oświatowym. Cele, mechanizmy i ostatnie reformy w zakresie zapewniania jakości w tych szkołach i placówkach są takie same jak w edukacji szkolnej dla dzieci i młodzieży (zob. rozdział 10.1 "Zapewnianie jakości kształcenia we wczesnej edukacji i opiece oraz edukacji szkolnej"). Dodatkowym rozwiązaniem w sektorze kształcenia dorosłych jest możliwość uzyskania akredytacji, przyznawanej przez kuratora oświaty, przez publiczne i niepubliczne placówki prowadzące kształcenie ustawiczne w formach pozaszkolnych.  (Zob. Podejścia i metody zapewniania jakości niżej).

W odniesieniu do podmiotów, które prowadzą kształcenie dorosłych czy kształcenie ustawiczne w formach pozaszkolnych poza systemem oświaty, nie istnieją przepisy lub zalecenia określające cele lub rozwiązania w zakresie zapewniania jakości. Podmioty te nie podlegają nadzorowi pedagogicznemu sprawowanemu przez kuratorów oświaty, a tym samym nie podlegają obowiązkowym kontrolom zewnętrznym przeprowadzanym przez kuratoria i mogą samodzielnie kształtować podejścia w zakresie zapewniania jakości.

Podobnie jednak jak placówki systemu oświaty, podmioty te mogą dobrowolnie ubiegać się o akredytację określonych form kształcenia ustawicznego, przyznawaną przez kuratora oświaty. „Rynkowym” czynnikiem motywującym do uzyskania akredytacji są przepisy ustawy o podatku od towarów i usług. Z podatku VAT zwolnione są usługi kształcenia świadczone przez podmioty, które posiadają akredytację, w zakresie objętym akredytacją. Rozwiązanie to pozwala obniżyć koszty i zwiększyć konkurencyjność na rynku edukacyjnym.

Organy odpowiedzialne

W przypadku szkół dla dorosłych, szkół branżowych II stopnia i szkół policealnych oraz placówek systemu oświaty prowadzących kształcenie dorosłych lub kształcenie ustawiczne w formach pozaszkolnych organami odpowiedzialnymi są te same organy, które odpowiadają za zewnętrzne i wewnętrzne zapewnianie jakości w edukacji szkolnej dla dzieci i młodzieży – zob. Organy odpowiedzialne w rozdziale 10.1 "Zapewnianie jakości kształcenia we wczesnej edukacji i opiece oraz edukacji szkolnej".

Nie istnieją organy odpowiedzialne za zewnętrzne zapewnianie jakości w podmiotach prowadzących kształcenie dorosłych lub kształcenie ustawiczne poza systemem oświaty, w ramach działalności gospodarczej lub szkoleniowej związanej z rynkiem pracy. Podmioty te mogą też samodzielnie powoływać organy lub osoby odpowiedzialne za wewnętrzne zapewnianie jakości zgodnie ze swymi regulacjami wewnętrznymi.

Niezależnie od tego, organem odpowiedzialnym za dobrowolną akredytację zarówno placówek systemu oświaty prowadzących kształcenie ustawiczne w formach pozaszkolnych, jak i podmiotów prowadzących kształcenie ustawiczne poza systemem oświaty jest kurator oświaty. Kurator oświaty nie jest organem niezależnym od władz centralnych – kieruje on kuratorium oświaty, które stanowi jednostkę organizacyjną administracji rządowej na szczeblu województwa, i jest powoływany i odwoływany przez Ministra Edukacji Narodowej na wniosek wojewody (kierującego organem administracji rządowej na szczeblu województwa). Zob. informacje o kuratorze oświaty w rozdziale 10.1. 

Kurator oświaty powołuje zespół akredytacyjny, zapewnia obsługę administracyjną zespołu, a po przeprowadzeniu przez zespół postępowania akredytacyjnego przyznaje lub odmawia przyznania akredytacji. Podstawą decyzji akredytacyjnej jest przede wszystkim ocena działalności placówki/podmiotu dokonana przez zespół akredytacyjny. W przypadku publicznych placówek systemu oświaty prowadzących kształcenie ustawiczne w formach pozaszkolnych kurator uwzględnia dodatkowo wyniki nadzoru pedagogicznego sprawowanego nad placówką, który obejmuje m.in. kontrolę zewnętrzną (zob. informacje o kontrolach w części dotyczącej podejść i metod zapewniania jakości w rozdziale 10.1).

Podejścia i metody zapewniania jakości

W odniesieniu do szkół dla dorosłych, szkół branżowych II stopnia, szkół policealnych oraz publicznych placówek systemu oświaty prowadzących kształcenie ustawiczne w formach pozaszkolnych obowiązują takie same rozwiązania w zakresie zewnętrznego i wewnętrznego zapewniania jakości jak w edukacji szkolnej dla dzieci i młodzieży. Obejmują one zarówno system zewnętrznego i wewnętrznego nadzoru pedagogicznego (kontrole), jak i ocenę nauczycieli oraz ocenę pracy dyrektora. Zob. rozdział 10.1 "Zapewnianie jakości kształcenia we wczesnej edukacji i opiece oraz edukacji szkolnej".

Nie istnieją obowiązkowe mechanizmy zapewniania jakości dla podmiotów prowadzących kształcenie dorosłych/kształcenie ustawiczne w formach pozaszkolnych poza systemem oświaty, w ramach działalności gospodarczej lub szkoleniowej związanej z rynkiem pracy. Podmioty te nie podlegają zewnętrznemu nadzorowi pedagogicznemu, który funkcjonuje w systemie oświaty, a wszelkie rozwiązania w zakresie wewnętrznego zapewniania jakości są samodzielnie wprowadzane przez te podmioty.

Jak wspomniano w poprzednich podrozdziałach, zarówno placówki prowadzące kształcenie ustawiczne w formach pozaszkolnych w ramach systemu oświaty, jak i podmioty prowadzące taką działalność poza systemem oświaty mogę ubiegać się dobrowolnie o akredytację kuratora oświaty.

Akredytacja kształcenia ustawicznego w formach pozaszkolnych

Zasady przyznawania akredytacji placówkom systemu oświaty i podmiotom spoza systemu oświaty są określone w ustawie z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (z późn. zm.) i rozporządzeniu Ministra Edukacji z dnia 4 grudnia 2024 r. w sprawie akredytacji kształcenia ustawicznego w formach pozaszkolnych. Akredytacja potwierdza, że dana placówka lub podmiot spełnia określone wymogi i zapewnia wysoką jakość danej formy kształcenia.

Akredytacja dotyczy następujących form kształcenia ustawicznego: 

• kwalifikacyjny kurs zawodowy, 

• kurs umiejętności zawodowych, 

• kurs kompetencji ogólnych, 

• turnus dokształcania teoretycznego dla młodocianych pracowników, 

• branżowe szkolenie zawodowe, 

• inny kurs umożliwiający uzyskanie i / lub uzupełnienie wiedzy, umiejętności lub kwalifikacji zawodowych (jeżeli jest prowadzony na podstawie programu określonego w przepisach dotyczących uzyskiwania i uzupełniania wiedzy, umiejętności i kwalifikacji zawodowych lub zmiany kwalifikacji zawodowych). 

W ramach systemu oświaty placówki kształcenia ustawicznego i centra kształcenia zawodowego mogą prowadzić i ubiegać się o akredytację kształcenia ustawicznego we wszystkich wyżej wymienionych formach, z wyjątkiem branżowych szkoleń zawodowych, a branżowe centra umiejętności – w formie turnusów dokształcania, szkoleń branżowych i wymienionych wyżej innych kursów. Podmioty spoza systemu oświaty mogą prowadzić i uzyskać akredytację kształcenia jedynie w formie kwalifikacyjnych kursów zawodowych.

Akredytację mogą uzyskać placówki/podmioty, które:

• prowadziły kształcenie w formie lub formach pozaszkolnych przez co najmniej 3 lata;

• opracowują, stosują i systematycznie doskonalą system zapewniania jakości kształcenia;

• zapewniają odpowiednią bazę wyposażoną w środki dydaktyczne;

• zapewniają wykwalifikowaną kadrę;

• realizują określony w przepisach program nauczania w zakresie danej formy pozaszkolnej;

• zapewniają warunki realizacji praktycznej nauki zawodu (ten warunek dotyczy kwalifikacyjnego kursu zawodowego i kursu umiejętności zawodowych);

• zapewniają bezpieczne i higieniczne warunki realizacji kształcenia w danej formie pozaszkolnej;

• udostępniają uczestnikom danej formy pozaszkolnej materiały dydaktyczne; 

• prowadzą odpowiednią dokumentację (dotyczącą m.in. programu nauczania i prowadzenia zajęć, zaliczeń i egzaminów, zaświadczeń o ukończeniu kursu). 

Szczegółowe wymagania dotyczące tych aspektów są określone we wspomnianym wyżej rozporządzeniu i stanowią kryteria samooceny i zewnętrznej oceny placówki/podmiotu ubiegającej/ego się o akredytację. 

Ocenę działalności placówki/podmiotu ubiegającej/go się o akredytację przeprowadza zespół akredytacyjny powołany przez kuratora oświaty. W skład zespołu wchodzą:

• dwaj przedstawiciele kuratora oświaty, wyznaczeni spośród pracowników kuratorium oświaty;

• przedstawiciel wojewódzkiego urzędu pracy (jeśli o akredytację ubiega się placówka publiczna prowadzona przez powiat) lub powiatowego urzędu pracy (jeśli o akredytację ubiega się inna niż wymieniona wyżej placówka lub podmiot);

• przedstawiciel organizacji pracodawców powołany przez kuratora spośród kandydatów zgłoszonych przez organizacje pracodawców.

Na wniosek przewodniczącego zespołu kurator może także powołać w skład zespołu specjalistę z określonej dziedziny wiedzy.

Zgodnie z procedurą określoną w przepisach zespół akredytacyjny analizuje złożony wniosek, dokument przedstawiający własną ocenę kształcenia i inne załączone dokumenty (np. akt założycielski, statut) oraz przeprowadza wizytację w miejscach prowadzenia kształcenia. Zespół sporządza protokół, który przedkłada kuratorowi oświaty.

Decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania akredytacji podejmuje kurator oświaty, uwzględniając ocenę zespołu akredytacyjnego i – w przypadku placówek funkcjonujących w systemie oświaty – wyniki nadzoru pedagogicznego, m.in. kontroli zewnętrznej (zob. Podejścia i metody zapewniania jakości w rozdziale 10.1 "Zapewnianie jakości kształcenia we wczesnej edukacji i opiece oraz edukacji szkolnej"). Warunkiem przyznania akredytacji jest spełnienie wszystkich warunków/kryteriów. Kurator oświaty przyznaje akredytację na 5 lat.

W przypadku stwierdzenia, że placówka/podmiot przestał/a spełniać przynajmniej jeden z warunków akredytacji, kurator poleca usunięcie uchybień, a dodatkowo może zobowiązać placówkę/podmiot do przeprowadzenia własnej oceny. Jeżeli uchybienia nie zostaną usunięte w wyznaczonym terminie, kurator może cofnąć akredytację. Podmiot/placówka, któremu /ej kurator cofnął akredytację, może ponownie ubiegać się o akredytację po upływie co najmniej roku od dnia cofnięcia akredytacji. 

Ostatnia aktualizacja: 8.08.2025