Rodzaje szkół

Kształcenie ogólne na poziomie średnim (ISCED 3) – bez równoległego kształcenia zawodowego – prowadzą licea ogólnokształcące. Ukończenie tego typu szkoły umożliwia uzyskanie świadectwa dojrzałości (popularnie nazywanego świadectwem maturalnym) po zdaniu egzaminu maturalnego. Działają również szkoły średnie prowadzące wyłącznie albo równolegle kształcenie w zawodach; są to technika oraz szkoły branżowe I i II stopnia; na ich temat szerzej zob. w następnej części opracowania.

Do liceum uczęszcza młodzież w wieku 15-19 lat. Nauka w liceum ogólnokształcącym trwa 4 lata.

W polskim systemie edukacji funkcjonują również licea dla dorosłych.

Dostępność szkół

Licea ogólnokształcące znajdują się niemal wyłącznie w miastach. Dostępność ogólnokształcących szkół średnich II stopnia dla młodzieży wiejskiej zależy zatem od odległości miejsca zamieszkania zainteresowanego ucznia od najbliższego miasta. Koszty dojazdu do szkół średnich drugiego stopnia pokrywają głównie rodzice.

W roku szkolnym 2024/2025 funkcjonowało w Polsce 2470 liceów ogólnokształcących dla młodzieży. Kształciło się w nich 760,4 tys. uczniów, wśród których przeważały kobiety (61,6%). Z kolei w 711 liceach ogólnokształcących dla dorosłych wykształcenie zdobywało 102,9 tys. uczniów (99,2% ogólnej liczby uczniów w szkołach dla dorosłych). Kobiety stanowiły 47,0%. (Źródło: Główny Urząd Statystyczny (GUS),”Edukacja w roku szkolnym 2024/2025 (wyniki wstępne”)

Warunki przyjmowania i wybór szkoły

W przypadku szkół ponadpodstawowych dla młodzieży, które w Polsce stanowią jedną z wielu form realizacji obowiązku nauki do 18. roku życia, zasadniczo nie obowiązują żadne ograniczenia odnośnie do wyboru szkoły. Do klas I szkół ponadpodstawowych — m.in. liceów ogólnokształcących — przyjmuje się kandydatów posiadających świadectwo ukończenia szkoły podstawowej. O złożeniu wniosku o przyjęcie do wybranej szkoły decydują wyłącznie uczniowie i ich rodzice. 

W przypadku, gdy liczba kandydatów przewyższa liczbę dostępnych miejsc , brane pod uwagę są w szczególności wyniki egzaminu ósmoklasisty, a także wymienione na świadectwie ukończenia szkoły podstawowej oceny z języka polskiego i matematyki oraz z dwóch obowiązkowych zajęć edukacyjnych ustalonych przez dyrektora danej szkoły jako brane pod uwagę w postępowaniu rekrutacyjnym do danego oddziału tej szkoły.

Laureaci i finaliści ogólnopolskich olimpiad przedmiotowych oraz laureaci konkursów przedmiotowych o zasięgu wojewódzkim lub ponadwojewódzkim przyjmowani są do wybranej szkoły ponadpodstawowej na specjalnych zasadach w pierwszej kolejności,  niezależnie od uzyskanej liczby punktów.

Podział uczniów na grupy – kryterium wieku

Podstawową jednostką organizacyjną polskiej ogólnokształcącej szkoły ponadpodstawowej jest oddział, grupujący (z założenia) uczniów w tym samym wieku, którzy wspólnie realizują pod kierunkiem nauczycieli ten sam program nauczania. Wszystkie oddziały na tym samym poziomie kształcenia określa się w przepisach prawa mianem klas i oznacza się cyframi rzymskimi (np. w liceum ogólnokształcącym: od I do IV).

Podstawowym kryterium podziału uczniów na klasy jest wiek oraz ewentualnie uzyskanie przez ucznia promocji do klasy programowo wyższej. Każdym oddziałem opiekuje się nauczyciel wychowawca. Z reguły ta funkcja jest powierzana nauczycielom na cały czas nauki w szkole.

Minimalna i maksymalna liczba uczniów w jednym oddziale generalnie nie jest określona prawnie. Wyjątki od reguły wynikają z przepisów wykonawczych do ustawy wydanych dla liceów i oddziałów liceów specjalnych lub integracyjnych (tzn. przeznaczonych do nauki uczniów z niepełnosprawnościami lub niedostosowanych społecznie); np. w szkołach i oddziałach integracyjnych liczba uczniów w jednym oddziale powinna wynosić od 15 do 20, w tym od 3 do 5 uczniów z niepełnosprawnościami.

Niektóre zajęcia szkolne są realizowane w podziale na grupy, w przypadkach i na zasadach podobnych jak w szkołach podstawowych.

Organizacja roku szkolnego

Zajęcia w roku szkolnym dla ogólnokształcących szkół ponadpodstawowych dzieli się na dwa  półrocza (okresy). W przepisach dotyczących organizacji roku szkolnego nie ma wskazanej wprost daty zakończenia półrocza. Termin ten zazwyczaj przypada na czas ferii zimowych. Pierwsze półrocze trwa zatem od dnia rozpoczęcia zajęć (pierwszy powszedni dzień września) do ostatniej soboty poprzedzającej ferie zimowe, a drugie- od poniedziałku wypadającego bezpośrednio po feriach zimowych do dnia zakończenia rocznych zajęć edukacyjnych (ostatni piątek czerwca).Od powyższych zasad wprowadzono pewne wyjątki. Najważniejszy z nich dotyczy klas programowo najwyższych, po ukończeniu których przeprowadzany jest egzamin maturalny. Ze względu na ten egzamin, zajęcia w drugim półroczu dla tych klas kończą się już w ostatni piątek kwietnia.

Terminy ferii zimowych są różne dla poszczególnych województw. Ferie zimowe przypadają w okresie od połowy stycznia do początku marca i trwają 2 tygodnie. Szczegółowy termin ferii określa kurator oświaty w porozumieniu z wojewodą. W polskich szkołach są również przerwy świąteczne – zimowa i wiosenna.

Szczegółowe informacje dot. organizacji roku szkolnego (daty rozpoczęcia i zakończenia roku szkolnego, daty ferii letnich i zimowych (w podziale na województwa) oraz daty zimowej i wiosennej przerwy świątecznej i innych dodatkowych przerw w nauce) znajdują się w corocznie aktualizowanej publikacji Eurydice zatytułowanej  School calendars in Europe (najnowsze wydanie - 2025/26).

Dzienny i tygodniowy wymiar zajęć

W czteroletnich liceach, które są przeznaczone dla absolwentów ośmioletnich szkół podstawowych, stosowane są regulacje wydane pod rządem ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (z późn. zm.). Liczbę godzin zajęć dla uczniów poszczególnych klas liceum ogólnokształcącego określają przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 maja 2024 r. w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół (z późn. zm.) (zob. niżej).

Lekcje zaczynają się przeważnie o godz. 8.00 i kończą ok. godz. 14.00-15.00, jeśli szkoła pracuje na jedną zmianę (kończą się później, jeśli szkoła pracuje na dwie zmiany). Każda lekcja trwa 45 minut. Przerwy trwają zwykle od 5-10 do 25 minut. Czas pracy szkoły zależy także od wielkości budynku szkolnego oraz liczby sal lekcyjnych i pomieszczeń do zajęć pozalekcyjnych. Uczniowie szkół średnich uczęszczają do szkoły przez 5 dni w tygodniu (od poniedziałku do piątku).