Dokumenta

Predškolske ustanove su dužne da primjenjuju Program za predškolsko vaspitanje i obrazovanje. Program je odobrio Nacionalni savjet za obrazovanje i sprovodi se u svim javnim i licenciranim privatnim predškolskim ustanovama.

Koncepcijska osnova Programa predškolskog obrazovanja sadrži temeljne teorijske polazne osnove i principe, izvedene iz vodećih teorija učenja, savremenih naučnih saznanja o djeci i djetinjstvu (humanističko-razvojni model, socio-konstruktivizam, poststrukturalizam), teorije kurikuluma, pozitivnih iskustava i primjera dobre prakse, prijedloga praktičara i same djece iz crnogorskog predškolskog konteksta, kao i komparativnih primjera kvalitetnih programa iz okruženja i svijeta.

Program je namijenjen svima koji su direktno uključeni u obrazovni proces u predškolskim ustanovama, prvenstveno vaspitačima, kao ključnim nosiocima pedagoške aktivnosti u jaslicama i vrtićima, medicinskim sestrama, stručnim saradnicima, rukovodstvu obrazovanja, roditeljima, studentima i zajednici.

Koncepcija programske osnove predškolskog obrazovanja je osnova za:
• razvoj programa obrazovnog rada u specifičnim oblastima učenja i njihovu funkcionalnu integraciju,
• razvoj programa na nivou predškolske ustanove,
• razvoj programa na nivou vaspitne grupe,
• razvoj različitih posebnih i specijalizovanih programa u predškolskim ustanovama,
• planiranje potrebnih resursa za obrazovni rad i organizovanje prilagodljivog okruženja za učenje,
• planiranje učešća svih aktera u obrazovnom procesu (djece, vaspitača, saradnika, roditelja, predstavnika šire zajednice),
• kreiranje kriterijuma za samoprocjenu/procjenu obrazovnog procesa.

Polazne osnove Programa predškolskog obrazovanja i vaspitanja su aktuelna referentna dokumenta - Zakon o predškolskom vaspitanju i obrazovanju, Strategija ranog i predškolskog obrazovanja 2021–2025, Strategija inkluzivnog obrazovanja 2021–2025, dosadašnja iskustva i uvidi u aktuelne predškolske prakse, dostignuća i izazovi (rezultati istraživanja i pregleda aktuelnih indikatora unutar Strategije, rezultati sprovedenih mikro-istraživanja, korišćenje ankete za vaspitače i studije slučaja za djecu), kao i savremena naučna saznanja o potencijalu ranog djetinjstva i smislenom prilagodljivom okruženju u ustanovama predškolskog vaspitanja i obrazovanja.

Program ostvaruje svoj vodeći cilj pružanjem podrške dobrobiti djeteta, koja predstavlja multidimenzionalni, interaktivni, dinamički proces koji integriše zdravo, integralno individualno funkcionisanje u zajednici, afirmišući uspješne društvene odnose u podržavajućem društvenom okruženju. Dobrobit uključuje emocionalnu, fizičku i socijalnu komponentu i podrazumijeva subjektivno pozitivno stanje kod pojedinačnog djeteta na mikro nivou, koje se može manifestovati kroz aspekte vitalnosti, opuštenosti, otvorenosti i zadovoljstva djeteta (koje se može dalje operacionalizovati).

PRINCIPI NA KOJIMA SE ZASNIVA PROGRAM:
1. Princip holističkog pristupa djetetu, programu, procesu
2. Princip demokratije i pluralizma
3. Princip otvorenosti programa, autonomije i profesionalne odgovornosti
4. Princip jednakih mogućnosti i inkluzivnosti
5. Princip izbora
6. Princip participacije
7. Princip ravnoteže
8. Princip stručne utemeljenosti programa
9. Princip horizontalne povezanosti i kontinuiteta
10. Princip vertikalne povezanosti i kontinuiteta
11. Princip saradnje sa porodicom
12. Princip saradnje sa lokalnom zajednicom
13. Princip timskog planiranja
14. Princip kritičke evaluacije ili procjene

Program je organizovan prema oblastima učenja (5): - Jezik i komunikacija; Rastem, krećem se; Lični i društveni odnosi; Matematika i priroda/ekološka raznolikost svijeta; Umjetnost i kreativno izražavanje. Engleski jezik je posebna programska oblast, koja se osmišljava u skladu sa metodološkim smjernicama Programa, ali ima i svoje specifičnosti, s obzirom na to da ovu oblast realizuju nastavnici engleskog jezika.

Oblasti koje su međusobno neophodno isprepletene operacionalizuju se kroz četiri uska segmenta:
a) uvodne smjernice o oblastima učenja (5);
b) ciljevi, razvijeni iz dva kriterijumska ugla: razvojno-dobnog i kognitivno-taksonomskog;
c) prijedlozi životno-praktičnih aktivnosti;
d) pitanja za refleksivnu praksu vaspitača

Nakon oblasti učenja slijede sljedeće teme: planiranje, dokumentovanje pedagoškog procesa u predškolskoj ustanovi, okruženje za učenje, porodica i zajednica, uloga vaspitača.

Procjena

Za kontinuirani monitoring, praćenje napretka, procjenu potreba i ukupnog razvoja koristi se portfolio. 

Postignuća djece se ne procjenjuju numeričkim ocjenjivanjem, već se prati njihov razvoj. U tu svrhu koristi se portfolio, koji predstavlja kompilaciju podataka o djetetu, njegovom razvoju i napredovanju (postizanje određenog nivoa razvoja, ličnih sposobnosti i vještina). Razvija se i ažurira tokom niza godina, dok je djete u predškolskoj ustanovi.

Svaki portfolio je jedinstven i kao takav se koristi za praćenje i procjenu napretka svakog djeteta shodno oblastima razvoja: senzornim i motoričkim, kognitivnim, socijalnim i emocionalnim i komunikacijskim. Takođe se koristi za praćenje i poboljšanje zdravlja. Ovo se sprovodi kroz jedinstvene, zvanično priznate instrumente: razvojne mape, skale procjene prema razvojnim domenima, kontrolne liste, upitnike, itd. Portfolio je strukturiran sistematskim prikupljanjem informacija od roditelja, vaspitača, medicinskih sestara i stručnih saradnika, koji svi treba da aktivno učestvuju, obezbjeđuju sadržaje koji se dodaju u portfolio i prate i unapređuju razvoj djeteta.

U procesu evaluacije koriste se alati za praćenje razvoja svakog djeteta. To može uključivati skale procjene, liste posmatranja za svaku oblast razvoja i za određene uzraste, kao i rezultate sociometrijskih matrica i sociograma koji se koriste na početku i na kraju školske godine. Na osnovu njih se priprema izvještaj koji se daje roditeljima, koji ga potom odnose u osnovnu školu. Na taj način se povezuje portfolio i proces prelaska iz vrtića u osnovnu školu.

Prelazak u osnovnu školu

Program za tranziciju iz predškolskih ustanova u osnovnu školu usvojen je od strane Nacionalnog savjeta za obrazovanje (2016/2017) sa ciljem obezbjeđivanja kontinuiteta i pravovremenosti ovih nivoa obrazovanja. To je model sa jasno definisanim, preciznim i promišljenim koracima saradnje između predškolske i osnovne škole u najboljem interesu djece. Ovaj program je obavezujući za predškolske ustanove i osnovne škole. Program tranzicije iz vrtića u osnovnu školu uključuje vodič koji je strukturiran po razvojnim oblastima i daje smjernice o tome šta uključiti u izvještaj pripremljen na osnovu portfolija svakog djeteta, a koji se šalje osnovnoj školi.