Dit hoofdstuk biedt een thematisch en chronologisch overzicht van nationale hervormingen en beleidsontwikkelingen sinds 2024, inclusief recente ontwikkelingen tot en met 2026. De inleiding van het hoofdstuk beschrijft de algemene onderwijsstrategie en de belangrijkste doelstellingen binnen het gehele onderwijssysteem. Daarnaast wordt ingegaan op de organisatie van het hervormingsproces in het onderwijs en op de belangrijkste actoren in de besluitvorming.

Algemene nationale onderwijsstrategie en kerndoelen

Een van de belangrijkste kenmerken van het Nederlandse onderwijssysteem, gewaarborgd in artikel 23 van de Grondwet, is de vrijheid van onderwijs. Dit blijft ongewijzigd.

In de afgelopen jaren (2024–2026) is er echter meer nadruk komen te liggen op het vinden van een balans tussen deze vrijheid enerzijds en verantwoording en kwaliteitsborging anderzijds, met name als reactie op dalende leerprestaties van leerlingen (bijvoorbeeld in internationale onderzoeken zoals PISA).

Beleidsprioriteiten (2025–2026)

Versterking van de basisvaardigheden

De overheid heeft haar focus op basisvaardigheden (taalvaardigheid, rekenvaardigheid en digitale vaardigheden) verder geïntensiveerd:

• Implementatie van een nationaal Masterplan Basisvaardigheden 
• Extra financiering voor scholen met achterblijvende prestaties 
• Duidelijker geformuleerde kerndoelen en intensiever toezicht door de Onderwijsinspectie 
• Groter gebruik van evidence-based (wetenschappelijk onderbouwde) onderwijsmethoden 

Vergroten van kansengelijkheid

Recente ontwikkelingen zijn onder andere:

• Verdere uitbreiding van kinderopvangtoeslagen, met als doel een bijna universeel systeem (tot circa 95% vergoeding) 
• Voortzetting van investeringen in de “rijke schooldag” (verlengde schooldagprogramma’s)  
• Versterking van voor- en vroegschoolse educatie (VVE), met name voor kinderen met een taalachterstand 
• Meer aandacht voor segregatie in het onderwijs en gelijke kansen tussen regio’s  

Daarnaast is er toenemende beleidsaandacht voor het aanpakken van lerarentekorten in achterstandswijken, aangezien ongelijkheid steeds vaker samenhangt met personeelstekorten.

Leraren en schoolleiders

Het lerarentekort is uitgegroeid tot een van de meest urgente problemen (2025–2026). Nieuwe maatregelen zijn onder andere:

• Structurele salarisverhogingen, met name in het primair onderwijs 
• Stimulansen voor werken in regio’s met grote tekorten (zoals de Randstad) 
• Uitbreiding van alternatieve opleidingsroutes voor zij-instromers 
• Meer investeringen in het verlagen van de werkdruk 
• Grotere focus op het behouden van leraren, naast het werven van nieuwe leraren 

Digitale middelen worden steeds vaker ingezet, maar het beleid benadrukt dat technologie leraren moet ondersteunen en niet vervangen.

Middelbaar beroepsonderwijs (MBO)

Belangrijke ontwikkelingen:

• Sterkere focus op tekorten op de arbeidsmarkt (met name in techniek en zorg) 
• Voortzetting van inspanningen om stageplekken voor alle studenten te garanderen 
• Strengere maatregelen tegen stagediscriminatie 
• Meer samenwerking tussen onderwijsinstellingen, gemeenten en werkgevers 

Hoger onderwijs

Recente ontwikkelingen (2025–2026):

• Voortzetting van de heringevoerde basisbeurs 
• Toenemend politiek debat over internationale studenten en Engelstalige opleidingen 
• Beleidsmaatregelen om het aantal studenten in bepaalde opleidingen te beperken 
• Meer aandacht voor studentenwelzijn en mentale gezondheid 
• Sterkere focus op aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt 

Sociale veiligheid en inclusie

Het beleid is versterkt door:

• Uitbreiding van de verantwoordelijkheden van de Onderwijsinspectie bij klachten over sociale veiligheid 
• Meer aandacht voor discriminatie, inclusie en gelijke behandeling 
• Maatregelen tegen ongewenste invloed van anti-democratische of anti-integratieve instellingen 

Bestuur en hervormingsproces 

De bestuurlijke structuur blijft grotendeels hetzelfde, maar recente ontwikkelingen laten zien:

• Sterkere centrale sturing op onderwijskwaliteit 
• Meer gebruik van data, monitoring en inspecties 
• Intensere samenwerking tussen ministeries (Onderwijs, Economische Zaken, Volksgezondheid) 
• Groeiende rol van gemeenten bij het aanpakken van ongelijkheid en jeugdzorg 

Daarnaast is er een verschuiving zichtbaar naar structurele langetermijninvesteringen, waaronder:

• €1 miljard per jaar voor kwaliteitsverbetering 
• €1 miljard per jaar voor kansengelijkheid 
• Extra investeringen in het lerarenbeleid