Address
Eurydice Vlaanderen
Departement Onderwijs en Vorming
Afdeling Strategische Beleidsondersteuning
Koning Albert II-laan 15
BE-1210 Brussel
Tel: +322 553 17 69
Email:
ask.secretariaat@ond.vlaanderen.be
Website
http://www.ond.vlaanderen.be/eurydice/
2026
ECEC algemeen
Het Regeerakkoord 2024-2029 voorziet extra investeringen in voor- en vroegschoolse educatie en opvang (ECEC). De klasgrootte in het (pre)primair onderwijs moet werkbaar blijven en er wordt ingezet op voldoende capaciteit. Zo worden taalkundige interacties en de onderwijskwaliteit versterkt.
Nieuwe expertise zal kunnen binnenkomen via personeel met een masterdiploma in het (pre)primair onderwijs. Directeurs krijgen meer ruimte om ook andere geschikte profielen aan te trekken.
Deze medewerkers kunnen andere leerkrachten ondersteunen in hun werk.
Het Vlaams ministerie van Onderwijs en Vorming publiceerde in augustus 2024 bovendien een onderzoeksrapport over ‘Kwaliteit Inspirerend KleuterOnderwijs’ (KIKO) en is in december 2024 een nieuwe wetenschappelijke studie gestart naar een ‘Kennisrijk curriculum in het kleuteronderwijs’.
KOALA-screening
KOALA is een verplichte taalscreening voor vijfjarige leerlingen in het kleuter- en lager onderwijs. De test meet hun vaardigheid in het Nederlands. Sinds het schooljaar 2021–2022 moeten alle leerlingen deze screening afleggen op de leeftijd van vijf jaar. Leerlingen met een onvoldoende beheersing van het Nederlands volgen daarna een actief remediëringstraject.
Het Regeerakkoord 2024–2029 besliste om de KOALA-screening te actualiseren in lijn met de nieuwe minimumdoelen voor Nederlands in het kleuteronderwijs (zie infra). Op 1 december 2024 startte een nieuw wetenschappelijk onderzoek naar de implementatie van de KOALA-screening en taalintegratieprogramma's in Vlaamse scholen. Het onderzoek zal een wetenschappelijk onderbouwde inspiratiegids ontwikkelen voor het effectieve gebruik van de KOALA-screening en de succesvolle implementatie van taalintegratieprogramma's voor leerlingen met taalachterstand en anderstaligen.
Daarnaast wordt de KOALA-screening geactualiseerd zodat de taalvaardigheid van jonge kinderen tijdig in kaart wordt gebracht en gerichte ondersteuning kan worden voorzien. Een actualisering van de screening zal onder meer rekening houden met de volgende aandachtspunten:
-
Het vernieuwen van testitems (nieuwe opdrachten) om te vermijden dat er gericht ‘naar de test’ wordt toegewerkt.
-
De vraag van scholen naar meer fijnmazige resultaten over de taalvaardigheid van leerlingen.
-
De afstemming van KOALA op de nieuwe minimumdoelen.
De geactualiseerde KOALA-screening zal operationeel zijn bij de start van het schooljaar 2026–2027.
In een tweede fase wordt KOALA uitgebreid met nieuwe items rond woordenschat, klankbewustzijn en getalbegrip, in overeenstemming met de nieuwe minimumdoelen voor het lager onderwijs (zie infra en 14.2). Het vernieuwde screeningsinstrument zal vanaf het schooljaar 2027–2028 beschikbaar zijn voor gebruik.
Een meer ambitieus curriculum voor het basisonderwijs
Sinds 1 september 2025 zijn er in het (buitengewoon) basisonderwijs nieuwe minimumdoelen. Met minimumdoelen wordt bedoeld: een minimum aan kennis, inzicht, vaardigheden en attitudes, bestemd voor die leerlingenpopulatie.
In het kleuteronderwijs zijn er, naast na te streven minimumdoelen, voor het eerst ook minimumdoelen die bereikt moeten worden op populatieniveau. Dat betekent dat een meerderheid van de leerlingen de doelen moet bereiken. Deze doelen focussen op Nederlands (woordenschat en luisterbegrip) en wiskunde (getallenkennis). Om na te gaan of deze doelen bereikt worden op systeemniveau, zal er driejaarlijks een peiling afgenomen worden op het einde van het kleuteronderwijs. Die peiling zal bestaan uit een representatieve steekproef van scholen op een gestandaardiseerde wijze. Het is niet de bedoeling gevolgen te koppelen aan de individuele resultaten van kleuters op de peilingstoets. Scholen die geselecteerd zijn om deel te nemen aan de peiling kunnen de resultaten wel gebruiken voor hun eigen kwaliteitsontwikkeling.
2025
ECEC algemeen
Met betrekking tot de vroeg- en kleuteronderwijs (ECEC) benadrukt de Vlaamse Regering in haar Beleidsnota 2024-2029 dat zij de nodige middelen wil investeren om de klasgrootte in het (pre)primair onderwijs werkbaar te houden voor leerkrachten en voldoende capaciteit te voorzien. Op deze manier wil zij ervoor zorgen dat taalkundige interacties en de onderwijskwaliteit worden versterkt.
Nieuwe expertise zal worden ingebracht door de introductie van personeel met een masterdiploma in het (pre)primair onderwijs en door extra ruimte te creëren voor directeurs van het (pre)primair onderwijs om ook andere geschikte profielen aan te trekken die leerkrachten kunnen ondersteunen en versterken.
Onderwijs Vlaanderen heeft recent een onderzoeksrapport gepubliceerd over ‘Kwaliteit Inspirerend KleuterOnderwijs’ (KIKO) en er is een nieuwe wetenschappelijke studie gestart naar een ‘Kennisrijk curriculum in het kleuteronderwijs’.
KOALA-screening
Leerlingen die niet over voldoende vaardigheid in het Nederlands beschikken, hebben baat bij intensieve taalondersteuning. Sinds het schooljaar 2021-2022 leggen kleuters een verplichte taalscreening af op vijfjarige leeftijd (de KOALA-screening). Leerlingen met onvoldoende beheersing van het Nederlands, volgen nadien een actief taal(integratie)traject om hun Nederlandse taalvaardigheden te verbeteren. In het regeerakkoord 2024-2029 werd besloten om de KOALA-screening te actualiseren in lijn met de nieuwe minimumdoelen Nederlands voor kleuters.
Op 1 december 2024 startte een nieuw wetenschappelijk onderzoek naar de implementatie van de KOALA-screening en taalintegratieprogramma's in Vlaamse scholen. Het onderzoek zal een wetenschappelijk onderbouwde inspiratiegids ontwikkelen voor het effectieve gebruik van de KOALA-screening en de succesvolle implementatie van taalintegratieprogramma's voor leerlingen met taalachterstand en anderstaligen.
Daarnaast worden de KOALA-screening geactualiseerd zodat de taalvaardigheid van jonge kinderen tijdig in kaart wordt gebracht en gerichte ondersteuning kan worden voorzien.
Een ambitieus curriculum in het basisonderwijs
Vlaanderen heeft in 2025 nieuwe, ambitieuze en kennisrijke minimumdoelen voor het gewoon en buitengewoon basisonderwijs goedgekeurd. Deze minimumdoelen zijn noodzakelijk om ervoor te zorgen dat iedere leerling over een zo goed mogelijke basis beschikt zodat de gelijke kansen voor hun welzijn, een goed en vervullend leven, doorstroming naar het hoger onderwijs en kansen op de arbeidsmarkt gegarandeerd zijn. De Vlaamse Regering kiest ervoor dat minimumdoelen worden opgemaakt volgens het concept ‘kennisrijk curriculum’ om een minimum aan kennis, vaardigheden en attitudes vast te leggen. Om de expliciete systematische opbouw van kennis te garanderen, worden deze minimumdoelen vastgelegd voor het einde van het kleuteronderwijs, het einde van het vierde jaar lager onderwijs en het einde van het basisonderwijs. Naast de focus op de vakdisciplines Nederlands en wiskunde is er expliciete aandacht voor wetenschappen en techniek, maar ook voor persoonsvormende en socialiserende vaardigheden.
Voor Nederlands en wiskunde gelden op het einde van het lager onderwijs minimumdoelen die op individueel niveau moeten worden bereikt. Goede taal- en rekenvaardigheden zijn immers essentiële voorwaarden voor schoolsucces en maatschappelijke participatie. De aandacht hiervoor start al in het kleuteronderwijs, met te bereiken doelen voor woordenschat, luistervaardigheid en getallenbegrip, en na te streven doelen voor spreken, beginnend lezen en schrijven.
In het kleuteronderwijs komen er naast na te streven minimumdoelen, voor het eerst ook minimumdoelen die bereikt moeten worden op populatieniveau. Dat betekent dat een meerderheid van de leerlingen de doelen moet bereiken. Deze doelen focussen op Nederlands (woordenschat en luisterbegrip) en wiskunde (getallenkennis). Om na te gaan of deze doelen bereikt worden op systeemniveau, zal er driejaarlijks een peiling afgenomen worden op het einde van het kleuteronderwijs in een representatieve steekproef van scholen op een gestandaardiseerde wijze. Het is geenszins de bedoeling gevolgen te koppelen aan de individuele resultaten van kleuters op de peilingstoets. Scholen die geselecteerd zijn om deel te nemen aan de peiling kunnen de resultaten wel gebruiken voor hun eigen kwaliteitsontwikkeling.
2024
De maatregelen die in 2023 zijn ingevoerd, zijn in 2024 verder uitgerold. Alle updates en aanpassingen zijn te vinden in de tekst van 2023. Daarnaast worden nieuwe initiatieven die eind 2024 zijn gestart, behandeld onder de kop 2025.
Voor de meest actuele informatie verwijzen we je naar de relevante secties.
2023
Taaltesten
Vanaf schooljaar 2021-2022 is een taaltest bij alle kinderen in de derde kleuterklas verplicht. Bedoeling is dat kleuters een eventuele taalachterstand in de rest van het schooljaar kunnen inhalen. Kinderen die aan de lagere school beginnen met een taalachterstand, lopen vaak ook achterstand op andere gebieden op. Nu de leerplichtleeftijd verlaagd is naar vijf jaar, moeten alle kinderen naar de derde kleuterklas. En dat is een opportuniteit om met een screening de taalachterstand bij alle kinderen tijdig te detecteren én te remediëren.
De taaltest, de KOALA-test vindt tussen 10 oktober en 30 november plaats. Blijkt de achterstand op het einde van de kleuterklas alsnog te groot, dan kan de klassenraad adviseren om de overstap naar de lagere school uit te stellen Als ouders dat advies naast zich neerleggen, dan krijgt het kind in het eerste leerjaar een taalintegratietraject opgelegd. Dit kan onder meer in de vorm van een taalbadklas, of een ander volwaardig alternatief.
Voor de taalintegratietrajecten die volgen op de taalscreening ontvangen scholen voor gewoon basisonderwijs in het schooljaar 2021-2022 12 miljoen euro, onder de vorm van zorgpunten. De verdeling van deze middelen gebeurt op basis van het aantal 4-jarige kleuters met een thuistaal die niet Nederlands is.
Leesoffensief
Lezen is één van de fundamenten van onderwijs. Lezen is essentieel voor alle andere vakken, cruciaal voor levenslang leren en voor zowat alle aspecten van het leven. Echter, PISA en PIRLS houden al lang de rode kaart omhoog voor begrijpend lezen. Vlaanderen mag niet nog verder te zakken: ondertussen bereikt 20 % van de 10- en 15-jarigen het minimumniveau voor lezen niet. Het Leesoffensief (LOF) gaat hier op alle fronten tegelijk tegenaan (onderwijs-vrije tijd-vroege geletterdheid…) sinds het najaar 2021 tot 2030. De problematiek is diepgeworteld. De aanpak is daarom onvermijdelijk breed geschakeerd, op lange termijn uitgetekend en van hoog niveau.
De Vlaamse Regering wil het tij nu keren met een groot Leesoffensief. Vanaf september 2022 worden diverse acties uitgerold in het kader van het Leesoffensief. Ze zullen inzetten op het versterken van leesvaardigheden (technisch lezen, begrijpend lezen én leesmotivatie). Bij de acties die vanuit onderwijs opgestart worden, is er speciale aandacht voor de kinderen van de 3e kleuterklas – 1e leerjaar en voor TSO/BSO leerlingen.
De Vlaams minister van Cultuur en de Vlaams minister van Onderwijs maken hiervoor alleen volgend jaar alvast zo’n twee miljoen euro vrij.
Er is een actieplan klaargestoomd met tientallen nieuwe initiatieven. Enkele blikvangers:
- Boekstart in het kleuteronderwijs
Het Leesoffensief wil de allerjongsten bereiken, nog vóór ze naar school gaan en vóór ze zelf leren lezen. Dat zal onder meer gebeuren in de kleuterklas met het project ‘Boekstart’, dat ouders boekenpakketten aanreikt op maat van hun kinderen. - Golf van (voor)leesprojecten in nieuwe en onverwachte plaatsen
Er zullen zoveel mogelijk mensen gemobiliseerd worden om massaal voor te lezen, ook op plaatsen waar dat nu niet of nog te weinig gebeurt. Zo komen er ook na de schooluren maar binnen de schoolmuren voorleesprojecten, met specifieke aandacht voor niet-lezers en zwakke lezers. - Auteursresidenties in scholen van het technisch en het beroepsonderwijs
Auteurs gaan weken of zelfs maandenlang samenwerken met scholen van het tso en (d)bso met veel leerlingen uit kansengroepen. - Oprichting van een Leesfonds
De Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren coördineert in samenwerking met verschillende Vlaamse fondsen en Iedereen Leest een fonds dat ook private middelen kan aantrekken, waarmee extra leesacties gefinancierd kunnen worden.
Er komt eveneens een brede en aantrekkelijke promotiecampagne voor lezen, naar analogie met de STEM-campagnes. Vlaanderen wil ook afstappen van kortstondige acties zonder langetermijneffect: voortaan wordt er gemikt op programma’s van minimaal drie jaar en wordt er gewerkt met doelstellingen die negen jaar vooruit kijken. Goede leespraktijken moeten veel breder verspreid worden via zogenaamd lerende netwerken. Het is ook de bedoeling om kinderbegeleiders, kleuteronderwijzers en leerkrachten veel meer handvaten te geven om te lezen met en voor kinderen en jongeren. Er zal daarom in de opleidingen meer aandacht komen voor taal en lezen.
Taalstimulerende activiteiten
De taalstimulerende activiteiten Nederlands die tijdens de zomervakantie van 2020 voor het eerst werden ingericht op verschillende locaties in Vlaanderen en Brussel lopen verder tot en met de zomer van 2022. Hiertoe worden subsidies toegekend aan de organiserende instanties. Deze taalstimulerende activiteiten zijn bedoeld voor kinderen en jongeren tot 18 jaar.